بسیاری از ما تاکنون افت قند خون یا هیپوگلیسمی (hypoglycemia) را تجربه کردهایم؛ حالت ناخوشایندی که با علائمی مانند لرزش، گیجی و تعریق ناگهانی شروع میشود. افت قند خون یا هیپوگلیسمی شرایطی است که در آن قندخون (گلوکز) در بدن شما به میزان کمتری از حد نرمال میرسد. از آنجایی که گلوکز منبع اصلی انرژی بدن است؛ حفظ قند خون در دامنه طبیعی اهمیت فراوانی دارد.
در بسیاری از افراد قند خون ناشتای کمتر از ۷۰ میلیگرم در دسیلیتر یا ۳.۹ میلیمول در لیتر، باید به عنوان هشداری برای هیپوگلیسمی در نظر گرفته شود، هرچند این اعداد در افراد مختلف ممکن است کمی متفاوت باشد. از آنجایی که شایعترین علت افت قند خون معمولا براثر مصرف داروهای دیابت است؛ ولی برخی داروهای دیگر و بیماریهای خاص که نادر هستند نیز میتواند سبب پایین آمدن قند در غیردیابتی شود. در ادامه با سیناکر همراه شوید تا به سراغ بررسی دلایل افت قند خون در افراد غیر دیابتی و روشهای درمان افت قند خون را با هم بررسی کنیم.
افت قند خون (هیپوگلیسمی) چیست؟
افت قند خون که اغلب با عنوان هیپوگلیسمی (hypoglycemia) نیز شناخته میشود، زمانی رخ میدهد که سطح گلوکز در خون از سطح نرمال به شدت کاهش مییابد و این حالت یکی از شایعترین چالشهایی میباشد که بیماران دیابتی که انسولین یا داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند، با آن مواجه هستند.
همانطور که میدانید، گلوکز یکی از اصلیترین منبع انرژی برای سلولهای بدن، علی الخصوص برای مغز به شمار میرود و کاهش آن میتواند علائم مختلفی مانند لرزش، تعریق، گیجی، سرگیجه، تپش قلب، تاری دید و حتی در موارد شدید به تشنج، بیهوشی یا کما را به دنبال داشته باشد.
علائم افت قند خون؛ چطور بفهمیم قند خون پایین آمده؟
همانطور که گفتیم اگر سطح قند خون در بدن شما بیشتر از حد طبیعی افت کند؛ به آن هیپوگلیسمی میگویند. توجه داشته باشید این وضعیت میتواند علائم و نشانههایی را ایجاد کند که در ادامه به آنها میپردازیم.
علائم شایع افت قند خون
- لرزش
- تعریق
- خستگی
- اضطراب
- رنگپریدگی
- تحریکپذیری
- احساس گرسنگی
- ضربان قلب نامنظم یا سریع
- سوزش یا بیحسی لبها، زبان یا گونه
در صورت شدید شدن هیپوگلیسمی و عدم درمان به موقع نیز علائم زیر ممکن است در بیمار ظاهر شوند
- تشنج
- از دست دادن هوشیاری
- اختلالات بینایی از قبیل تاری دید
- گیجی، رفتار غیرعادی یا هر دوی این موارد؛ مثل ناتوانی در انجام کارهای روزمره
برای اندازهگیری قند خون در منزل هم میتوانید از دستگاه تست قند خون دیابان استفاده کنید تا پیش از رسیدن به مراحل شدید، افت قند را شناسایی نمایید.
علل افت قند خون ناگهانی چیست؟
یکی از پرتکرارترین سوالی که برای همه افراد راجع به افت قند خون ایجاد میشود این است که چرا قند خون به طور ناگهانی و بدون هشدار قبلی پایین میآید. این وضعیت ممکن است نشان دهنده وجود مشکل جدی با سطح قند خون در بدن شما باشد، نه یک روند تدریجی و به دلایل مختلفی رخ دهد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم.
- استرس و اضطراب: این دو مورد به عنوان یک عامل موثر در افت ناگهانی سطح قند خون در برخی افراد شناخته میشوند.
- فعالیت بدنی بیش از حد: فعالیت بدنی شدید بدون مصرف کافی غذا و مایعات میتواند منجر به افت ناگهانی قند خون شود.
- کنترل اشتباه قند خون: خطا در محاسبه دوز انسولین یا داروهای دیگر برای کنترل قند خون میتواند باعث شود به هیپوگلیسمی مبتلا شوید.
- مصرف بیش از حد داروها: برخی داروها مانند انسولین، دیابتامین، متفورمین و … هستند که میتوانند باعث کاهش ناگهانی سطح قند خون در بدن شوند.
- موارد نادر: برخی شرایط نادر مانند عدم تولید هورمونهای لازم برای کنترل قند خون وجود دارد که ممکن است منجر به کمبود انسولین یا هیپوگلیسمیا (کاهش شدید قند خون) شود.
توصیه میکنیم، اگر متوجه افت ناگهانی و مکرر قند خون خود شدید، حتماً به پزشک مراجعه نمایید تا دوز داروها یا برنامه غذاییتان را بر حسب قند خونتان تنظیم نماید.
علت افت قند خون در افراد سالم (غیر دیابتی)
معمولا افت قند خون در افراد دیابتی رخ میدهد؛ اما افراد غیر دیابتی نیز میتوانند تحت تاثیر آن قرار بگیرند. در ادامه باید بگوییم افت قند خون در افراد سالم شیوع بسیار کمتری دارد و علت آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- داروها
مصرف اشتباهی داروهای دیابت خوراکی فردی دیگر یک علت محتمل برای وقوع هیپوگلیسمی است. البته داروهای دیگری هم وجود دارند که میتوانند باعث هیپوگلیسمی شوند؛ به خصوص در بچهها یا افرادی که نارسایی کلیه دارند. به عنوان مثال داروی کینین که در درمان مالاریا کاربرد دارد میتواند قند خون را در بدن پایین بیاورد.
- زیادهروی در مصرف الکل
نوشیدن بیش از حد الکل بدون خوردن هیچ غذایی میتواند آزادسازی گلوکز ذخیرهشده در کبد به جریان خون را مهار کند و باعث هیپوگلیسمی شود. برای آشنایی بیشتر در مورد ارتباط بین زیاده روی مصرف الکل و کبد پیشنهاد میکنیم مطلب “پاکسازی کبد چیست؟” را مطالعه فرمایید.
- برخی بیماریهای بحرانی
بیماریهای کبدی شدید از قبیل هپاتیت شدید یا سیروز میتوانند باعث هیپوگلیسمی شوند. کلیههای سالم با ترشح برخی داروها در ادرار باعث دفع و پاکسازی بدن از این داروها میشوند. اختلالات کلیوی میتوانند این فرایند را مهار کرده و باعث تجمع داروها شوند و افت قند خونِ ناشی از دارو را به وجود بیاورند.
- گرسنگی طولانی مدت
این موضوع مثل اتفاقی است که در اختلال بیاشتهایی عصبی یا همان (anorexia nervosa) روی میدهد. این اختلال میتواند باعث فقدان مواد اولیهای شود که بدن شما برای ساخت گلوکز به آنها نیاز دارد.
- تولید بیش از حد انسولین
یک تومور نادر پانکراس به نام انسولینوما میتواند سبب تولید بیش از اندازه انسولین و در نهایت باعث بروز هیپوگلیسمی شود. توجه داشته باشید تومورهای دیگری نیز وجود دارند که میتوانند باعث تولید بیش از حد مواد شبهانسولینی شوند. بزرگ شدن سلولهای تولیدکننده انسولین در پانکراس هم میتواند ترشح و آزادسازی بیش از حد انسولین را سبب شود که نتیجهی این امر هم افت قند در بدن است.
- کمبودهای هورمونی
برخی اختلالات خاص در غدهی فوق کلیه یا همان آدرنال و تومورهای هیپوفیز میتوانند باعث کمبود هورمونهای کلیدی تنظیمکنندهی تولید گلوکز شوند. همچنین کمبود هورمون رشد در کودکان میتواند باعث به وجود آمدن هیپوگلیسمی شود.
علت افت قند خون در افراد دیابتی
اگر دیابت دارید به معنی این است که در تولید انسولین به میزان کافی مشکل دارید (دیابت نوع 1) یا بدنتان به خوبی به انسولین پاسخ نمیدهد. (دیابت نوع 2) در نتیجه گلوکز در گردش خون تجمع مییابد و ممکن است آن قدر زیاد شود که به سطوح خطرناک و مخرب برسد.
برای اصلاح این مشکل شما باید انسولین یا داروهای دیگر مصرف کنید تا سطح قند خونتان کاهش پیدا کند. توجه داشته باشید مقدار بیش از حد انسولین یا دیگر داروهای دیابت ممکن است سبب افت بیش از اندازهی قند خونتان شود و در نهایت به هیپوگلیسمی مبتلا شوید. افزون بر این موارد در صورتی که بعد از مصرف داروی دیابت کمتر از همیشه غذا بخورید یا بیشتر از همیشه ورزش کنید، هیپوگلیسمی ممکن است ایجاد شود.
دلیل افت قندخون بعد از وعدههای غذایی
این موضوع صحت دارد که افت قند خون معمولا زمانی رخ میدهد که شما برای مدتی چیزی نخورده باشید؛ ولی همیشه این موضوع صدق نمیکند. گاهی اوقات پس از صرف وعدههای غذایی غنی از مواد قندی نشانههای هیپوگلیسمی بروز مییابند؛ چرا که بدن شما به میزانی بیش از اندازهی لازم انسولین تولید و ترشح کرده است. به این وضعیت هیپوگلیسمی واکنشی یا هیپوگلیسمی بعد از غذا (postprandial) میگویند و میتواند در افرادی که قبلا تحت عمل جراحی بایپس معده قرار گرفتهاند رخ دهد. البته در افراد دیگر نیز احتمال وقوع آن وجود دارد.
آیا افت قند خون میتواند بدون علائم باشد؟
در پاسخ به این سوال باید بگوییم: بله! اگر در طول دورههای مکرر به هیپوگلیسمی مبتلا باشید، میتواند در نهایت منجر به افت قند خون بدون هشدار (hypoglycemia unawareness) شود. در این زمان بدن و مغز دیگر نشانههای هشداردهندهی افت قندخون مانند لرزش یا ضربان قلب نامنظم را ایجاد نمیکنند. وقتی این اتفاق بیفتد؛ ریسک هیپوگلیسمی شدید و تهدیدکنندهی حیات افزایش مییابد. پس در صورتی که مبتلا به دیابت هستید و به صورت مکرر دچار دورههای افت قند خون و هیپوگلیسمی بدون هشدار میشوید؛ باید حتما به پزشک مراجعه کنید.
ممکن است پزشکتان درمان شما را اصلاح کند. به عنوان مثال قندخون هدف را افزایش دهد یا تمرین آگاهی از گلوکز خون (blood glucose awareness training یا BGAT) را به شما توصیه کند. توجه داشته باشید اگر دارای بیماری دیابت هستید، دورههای افت قند خون ممکن است برای شما آزاردهنده و ترسناک باشند. ترس از هیپوگلیسمی نیز سبب خواهد شد انسولین کمتری مصرف کنید تا قند خونتان بیش از حد افت نکند. این موضوع هم در نهایت منجر به دیابت کنترلنشده میشود و مشکلات زیادی را برایتان به وجود میآورد. بنابراین حتما با پزشک خود دربارهی ترستان صحبت کنید و بدون موافقت او دوز داروهای دیابت مصرفی را تغییر ندهید.
چه چیزهایی قند خون را پایین میآورد؟
انواع مواد غذایی سرشار از فیبر، پروتئین و چربیهای سالم نقش مهمی در کنترل و کاهش قند خون دارند. همچنین مصرف سبزیجات و میوههای با شاخص گلیسمی (GI) پایین میتواند از افزایش ناگهانی قند خون جلوگیری کند. مواد غذایی پر فیبر مانند جوی دوسر، نان سبوسدار، حبوبات و سبزیجات برگ سبز به تنظیم بهتر قند خون و افزایش احساس سیری کمک میکنند. علاوه بر تغذیه سالم، ورزش منظم، حفظ وزن مناسب و مدیریت استرس نیز از مهمترین راهکارهای طبیعی برای کنترل قند خون و کاهش خطر ابتلا به دیابت محسوب میشوند.
| مواد غذایی موثر در کاهش قند خون | |
| مواد غذایی با فیبر بالا | سبزیجات برگدار مانند اسفناج و کلم، جو دوسر، کینوا، نان سبوسدار، برنج قهوهای، میوههایی مانند سیب، گلابی و توت فرنگی |
| چربیهای سالم | آووکادو، ماهیهای چرب، آجیلها و دانهها |
| پروتئین | ماهیهای چرب، تخم مرغ آب پز، پنیر کم چرب |
| سبزیجات و میوههای با شاخص گلیسمی پایین | اسفناج، توت فرنگی، گیلاس، زغال اخته، پرتقال |
| گیاهان دارویی | سرکه سیب، دارچین، زردچوبه، سیر |
| نوشیدنیها | آب، قهوه، شیر |
افت قند خون و کبد؛ چه ارتباطی دارند؟
همانطور که میدانید، کبد نقش کلیدی در تنظیم قند خون ایفا میکند. زمانی که به مدت طولانی غذا نمیخورید، کبد شروع به تجزیه گلیکوژن ذخیره شده کرده و گلوکز را وارد جریان خون میکند تا سطح قندخون در محدوده طبیعی باقی بماند. بنا به این دلایل، هر بیماری که بر عملکرد کبد تاثیر بگذارد، مستقیما بر توانایی بدن در حفظ قند خون نیز موثر خواهد بود.
هپاتیت حاد یا سیروز پیشرفته از جمله بیماریهای کبدی هستند که میتوانند ظرفیت کبد برای ذخیره و آزادسازی گلوکز را به شدت کاهش دهند و منجر به هیپوگلیسمی شوند. همچنین کلیهها مسئول دفع برخی داروها از بدن هستند؛ بنابراین اگر عملکرد کبد یا کلیه مختل شود، داروهای کاهنده قندخون در بدن باقی مانده و بیشتر میشوند و در نتیجه افت قند خون شدیدتری را به همراه دارند.
افت قند خون و سرطان
برخی انواع تومورها و سرطانها، جزو دلایل کمتر شناخته شده افت قندخون هستنند که این ارتباط معمولا به دلایل زیر رخ میدهند.
- تومورهای مستقیم تولیدکننده انسولین: انسولینوما، تومور نادر پانکراس، به طور مستقیم انسولین بیش از حد ترشح میکند و منجر به افت مکرر و گاه شدید قند خون میشود.
- هیپوگلیسمی پاراتومورال: برخی تومورهای غیرپانکراسی (مثل تومورهای بزرگ در حفره شکم یا قفسهیسینه) میتوانند موادی شبهانسولین ترشح کنند که در کاهش قند خون اثر مشابهی دارند، بدون اینکه خود در پانکراس وجود داشته باشند. این حالت با عنوان هیپوگلیسمی پاراتومورال یا Non-Islet Cell Tumor Hypoglycemia قابل شناسایی هستند.
استرس و افت قند خون عصبی
استرس میتواند هم در افزایش و هم در کاهش قند خون موثر باشد و ارتباط آن با قند خون معمولاً پیچیدهتر از یک رابطه ساده محسوب میشود.
آیا استرس باعث افت قند خون میشود؟
استرس باعث ترشح هورمونهایی مثل کورتیزول و آدرنالین میشود که میتوانند بر عملکرد انسولین تاثیرگذار باشند و باعث مقاومت به انسولین شوند، که در نهایت، قند خون را افزایش میدهد. همچنین، استرس میتواند باعث افت قند خون یا هیپوگلیسمی به خصوص در افراد مبتلا به دیابت شود،. در ادامه تاثیر استرس بر قند خون را بررسی میکنیم.
| تاثیر استرس بر قند خون | |
| افزایش قند خون | استرس باعث ترشح هورمونهایی میشود که مقاومت به انسولین را افزایش داده و سطح قند خون را بالا میبرند. |
| کاهش قند خون | در بعضی موارد، استرس میتواند باعث کاهش ناگهانی قند خون شود که میتواند علائمی مانند لرز، تعریق، گیجی و ضربان قلب سریع را ایجاد کند. |
افت قند خون عصبی چیست؟
همانطور که میدانید، استرس به طور جدی منجر به افزایش سطح قند خون میشود. قند خون عصبی در افراد غیر دیابتی موقت است و آنها ممکن است به طور موقت دیابت عصبی را تجربه کنند، اما در افراد مبتلا به دیابت قرار گرفتن در وضعیت پرتنش و استرسزا، قدری نگران کننده خواهد بود، زیرا احتمال افت شدید قند خون در این زمان برای آنها وجود دارد و این مسئله وضعیت را نگران کننده و دشوار خواهد کرد. علائم شایع افت قند خون عصبی عبارتند از:
- تپش قلب
- افت فشار خون
- گیجی و سردرد
- خستگی و ضعف
- اضطراب و ناراحتی
- تعریق و لرزش بدن
- سرگیجه و احساس سردرد
- احساس گرسنگی و تشنگی
- تاری دید و مشکل در دیدن
- تحریک پذیری بیش از حد و خشم
افت قند خون و فشار خون؛ چه رابطهای دارند؟
وجود انسولین که در مدیریت گلوکز خون نقش دارد، رابطه مستقیم با تولید اکسید نیتریک در عروق خونی داشته و توانایی بدن برای ساختن اکسید نیتریک را از بین میبرد. وجود اکسید نیتریک برای رگهای خونی مهم است، زیرا یکی از معدود راهها برای گسترش اندازه رگهای خونی و کاهش فشار خون است.
اگر شخص مبتلا به دیابت از انسولین استفاده میکند، توانایی بدن در کاهش فشار خون از طریق تولید اکسید نیتریک به شدت آسیب دیده و به نوبه خود خطر ابتلا به فشار خون بالا را افزایش میدهد. توجه به این نکته مهم است که بعضی از داروهایی که فشار خون یا قند خون را کاهش میدهند هرگونه محافظت طبیعی بدن شما را نادیده گرفته و این رویدادها را نیز آغاز میکنند. اگر دچار دیابت، فشار خون بالا یا هر دو هستید مهم است که هم قند خون و هم فشار خون خود را به دقت کنترل کنید تا هنگام درمان دیگری، به یکی از آنها آسیب نرسانید.
افت قند خون در بارداری
علائم افت قند خون در بارداری میتواند شامل سرگیجه، لرز و تعریق، گیجی، ضعف، تاری دید و گاهی اوقات تشنج باشد. سایر علائم قند پایین در بارداری و نشانههای افت قند خون عبارتند از:
- سردرد
- اضطراب
- تپش قلب
- گرسنگی
- تغییر در دید
- تحریک پذیری
- اختلال در تمرکز حواس
- اگر شدید باشد حتی تشنج و از دست دادن هوشیاری
چرا افت قند خون در بارداری رخ میدهد؟
در دوران حاملگی علیالخصوص در سه ماهه اول، بدن برای رشد جنین از گلوکز بیشتری استفاده میکند و سطح هورمونهای مادر دائم تغییر میکند. همین امر منجر میشود تا قند خون به راحتی از حالت عادی افت کند، مخصوصا اگر مادر وعدههای غذایی با فاصله زیاد یا حجم کم مصرف کند.
لازم به ذکر است بدانید، افرادی که مبتلا به دیابت بارداری هستند یا انسولین مصرف میکنند، در معرض ریسک بیشتری برای افت قند خون قرار دارند. از آنجایی که متابولیک بدن در بارداری در حال تغییر است، پایش منظم قند خون و مشورت مداوم با پزشک از اهمیت بیشتری برخوردار میباشد.
افت قند خون در خواب
افت قند خون شبانه یکی دیگر از وضعیتهای نگران کننده هیپوگلیسمی به شمار میرود، چرا که امکان دارد فرد در خواب متوجه علائم هشداردهنده نشود. افراد دیابتی و کسانی که انسولین استفاده میکنند بیشتر دچار این حالت میشوند، علیالخصوص اگر شام را دیر یا کم بخورند، یا دوز انسولین شب با میزان فعالیت بدنی روز همخوانی نداشته باشد.
در ادامه با نشانههای افت قند خون شبانه بیشتر آشنا میشویم.
- سردرد صبحگاهی
- کابوس یا خوابهای آشفته
- خستگی و گیجی غیرعادی هنگام بیدار شدن
- تعریق شدید هنگام خواب و بیدار شدن با ملحفههای خیس
استفاده از نمایشگر مداوم قند خون (CGM) برای افرادی که سابقه افت قند خون شبانه دارند، میتواند بسیار مفید و کمک کننده باشد، چرا که این دستگاهها در صورت افت شدید قند خون در طول شب هشدار میدهند.
تفاوت علائم قند خون پایین در زنان و مردان
به طور کلی علائم قند خون پایین در مردان و زنان با یکدیگر مشابه است، اما برخی از زنان، علیالخصوص در دوران قاعدگی، بارداری یا یائسگی که نوسانات هورمونی میتواند حساسیت بدن به تغییرات قند خون را تحت تأثیر قرار دهد، ممکن است علائم را متفاوت و با شدت بیشتری تجربه کنند.
به گفته برخی از زنان در این دورهها آنها علائمی مانند سردرد، تحریکپذیری و نوسانات خلقی همزمان با افت قند خون را با شدت بیشتری تجربه میکنند و در صورت تداوم و تکرار این علائم بهتر است برای بررسیهای بیشتر و دقیقتر به پزشک مراجعه کنند.
تشخیص افت قند خون (هیپوگلیسمی) چگونه است؟
اگر از انسولین یا سایر داروهای پایین آورنده قندخون استفاده میکنید و همزمان علائم و نشانههای مربوط به افت قند خون را دارید؛ باید سطح قند در بدن خود را با یک دستگاه چک کنید. اگر قند خون شما زیر ۷۰ میلیگرم بر دسی لیتر باشد؛ نیاز به درمان فوری خواهید داشت. در مقابل، اگر از داروهایی که منجر به افت قند خون میشوند استفاده نمیکنید ولی همزمان علائم مربوط به آن را نشان میدهید؛ باید با پزشک تماس بگیرید. احتمالا پزشکتان درباره نکات زیر از شما سوال خواهد کرد.
- علائم و نشانههایتان چگونه است؟ آن را توصیف کنید.
- در هنگام بروز علائم سطح قندخونتان چند است؟
- آیا زمانی که قند خونتان افزایش پیدا میکند، علائم مربوط به افت قند خون ناپدید میشود؟
در صورت نیاز پزشک یک معاینه کامل انجام میدهد و ممکن است آزمایش ناشتایی طولانیمدت یا اندازهگیری قند خون پس از غذا را تجویز کند و تاریخچه پزشکی را نیز مورد بررسی قرار دهد.
اقداماتی که باید قبل از ملاقات با پزشک انجام دهید
اگر شما مبتلا به دیابت نوع یک هستید و دورههای مکرر افت قند خون را تجربه میکنید؛ باید از پزشک خود در مورد نحوه برخورد با آن پرسوجو کنید. در مقابل، اگر هنوز برای شما تشخیص دیابت داده نشده است؛ توصیه میکنیم با پزشک یک قرار ملاقات ترتیب دهید. در زیر اقدامات ضروری که بهتر است قبل از مراجعه به پزشک انجام دهید را معرفی میکنیم.
- زمان شروع، تعداد دفعات و چگونگی بروز علائم را یادداشت کنید.
- یک لیست از نام تمام داروهای مصرفی، ویتامینها و سایر مکملها به همراه دوزشان آماده کنید.
- جزئیات اخیر مربوط به بیماریتان را به یادداشت اضافه نمایید. به عنوان مثال زمان و نتایج آزمایشات قند خون و نحوه مصرف داروهایتان را در آن قید کنید. برای اندازهگیری سطح قند در منزل هم میتوانید برای خرید دستگاه تست قندخون دیابان به فروشگاه سیناکر مراجعه و خرید خود را به صورت آنلاین انجام دهید.
- عادتهای معمول روزانه را بنویسید. به عنوان مثال: مصرف الکل، برنامه وعدههای غذایی و برنامه ورزشی. همچنین به تغییرات اخیر عادتها مثل تغییر در برنامه ورزشی یا یک شغل جدید که باعث تغییر در برنامه غذایی میشود نیز توجه داشته باشید.
- در صورت امکان یکی از اعضای خانواده یا دوستان که بتواند در یادآوری برخی اطلاعات به شما کمک کند همراه خود بیاورید.
- سوالاتی که میخواهید بپرسید را یادداشت کنید تا بتوانید از وقت ملاقات خود با پزشک بیشترین استفاده را ببرید.
پیشگیری از افت قند خون
برای جلوگیری از کاهش سطح قند خون در بدن خود باید برنامه کنترل دیابتی را که به کمک پزشکتان طراحی کردهاید اجرا کنید. اگر شروع به مصرف داروی جدیدی کردهاید؛ برنامهی غذایی یا زمانبندی مصرف داروهایتان را تغییر دادهاید؛ اخیرا ورزش میکنید یا فعالیت فیزیکی جدیدی را آغاز کردهاید، با پزشک دربارهی چگونگی تاثیر این تغییرات بر کنترل دیابت و ریسک افت قند خون مشورت کنید.
امروزه اغلب پمپهای انسولین با CGM (نمایشگر مداوم قند خون (Continuous Glucose Monitor)) ادغام میشوند و درصورتی که سطح قند خون به سرعت در حال افت باشد؛ این پمپها آزادسازی انسولین را متوقف میکنند تا از هیپوگلیسمی جلوگیری شود. توصیه میکنیم همیشه کربوهیدراتهای سریع الاثر همچون آبمیوه یا قرص گلوکز به همراه داشته باشید تا کاهش قند خون را قبل از این که سطح گلوکز به درجات خطرناک برسد، درمان کنید.
درمان سریع افت قند خون؛ در شرایط افت قند چه باید کرد؟
در زمان افت قند خون (زمانی که سطح قند خون به کمتر از ۷۰mg/dl برسد) مصرف فوری کربوهیدراتهای ساده ضروری است. این روش درمانی ساده و تاثیرگذار است و باید سریع انجام شود.
- مصرف ۱۵ گرم کربوهیدرات ساده
یکی از موارد زیر را بلافاصله مصرف کنید:
- ۳ عدد خرما
- دو سوم لیوان نوشیدنی ورزشی
- ۸۰ تا ۱۲۰ میلیلیتر آبمیوه طبیعی
- یک قاشق غذاخوری عسل، شکر یا شیره
- بررسی مجدد قند خون
پس از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بعد از مصرف کربوهیدرات، مجدداً سطح قند خون خود را اندازهگیری کنید. اگر قند خون همچنان کمتر از ۷۰ mg/dl بود، دوباره ۱۵ گرم کربوهیدرات ساده مصرف کنید.
- تکرار مراحل تا بازگشت قند خون به محدوده طبیعی
این فرایند را تا زمانی که قند خون بالای ۷۰ mg/dl شود، ادامه دهید.
- کنترل مداوم قند خون
اگر تا وعده غذایی بعدی بیش از یک ساعت باقی مانده است، یک ساعت پس از بهبود قند خون دوباره آن را بررسی کنید. در صورت افت مجدد قند خون مراحل بالا را تکرار کنید.
نکات مهم هنگام درمان سریع افت قند خون
برای درمان سریع افت قند خون خود بهتر است هر یک از نکاتی که در ادامه گفته میشود را رعایت کنید.
- به تعویق نینداختن درمان: در زمان افت قند خون درمان سریع برای جلوگیری از تشنج، بیهوشی یا مشکلات جدی ضروری است.
- پرهیز از مصرف کربوهیدراتهای پیچیده: در این شرایط فقط از کربوهیدراتهای ساده استفاده کنید، زیرا این نوع کربوهیدراتها سریعتر جذب میشوند.
- آمادگی در شرایط اضطراری: همیشه آبمیوه، خرمای خشک یا آبنبات همراه داشته باشید تا در مواقع لزوم مانند یک استرس ناگهانی به سرعت برای درمان افت قند اقدام کنید.
برای درمان قند خون پایین چه بخوریم؟
برای درمان افت قند خون، باید مواد غذایی حاوی قند سریع الجزب را مصرف کنید. این مواد غذایی در عرض چند دقیقه قند خون را افزایش میدهند.
| دسته | مثال |
| قندهای سریعالاثر | ژله، موز، عسل، آبمیوه، آب نبات، شکلات، نوشابههای شیرین |
| کربوهیدراتهای پایدار | نان، میوهها، سبزیجات |
| پروتئین | تخم مرغ آبپز، پنیر کم چرب |
بعد از رفع افت قند خون، مصرف کربوهیدارت برای تثبیت و مصرف پروتئین برای جلوگیری از افت قندخون مجدد میتوانند بسیار مفید و موثر باشند.
نحوه درمان افت قند خون بر اثر بیماری زمینهای
همانطور که گفتیم افت قند در بدن معمولا بر اثر دیابت است ولی گاهی موارد میتواند بر اثر یک بیماری زمینهای رخ دهد. بنابراین پزشک باید برای پیشگیری از بروز حملات مکرر افت قند خون، بیماریهای زمینهای را شناسایی و آنها را درمان کند. بسته به علت بیماری درمان آن نیز متفاوت خواهد بود:
- داروها: اگر علت بروز هایپرگلایسمی (افزایش سطح قندخون) داروهای مصرفی فرد باشد، بنابر صلاحدید پزشک ممکن است دستور قطع مصرف دارو، تغییر دوز مصرفی یا تغییر نوع دارو داده شود.
- درمان سرطانها: اگر این بیماری بر اثر سرطان باشد؛ سرطان پانکراس با خارج کردن تومور توسط جراحی درمان میشود. در بعضی موارد نیز برداشتن بخشی از پانکراس ممکن است علاجبخش واقع شود.
عوارض افت قند خون
اگر هیپوگلیسمی را به موقع و با روشهای صحیح درمان نکنید، خسارتهای جبران ناپذیری خواهد داشت که میتوانیم به تشنج، از دست دادن هوشیاری و حتی مرگ اشاره کنیم. همچنین افت قندخون میتواند با موارد زیر مرتبط باشد:
- سرگیجه و ضعف
- تصادفات رانندگی وسایل نقلیه موتوری
- سقوط و افتادن علیالخصوص در سالمندان
- ریسک افزایشیافته زوال عقل یا دمانس در افراد مسن
- آسیبهای جسمی ناشی از افتادن یا از دست دادن تعادل
- در موارد شدیدتر و درمان نشده، تشنج، از دست دادن هوشیاری و حتی مرگ
درمان هیپوگلیسمی شدید
به وضعیتی که برای درمان افت قند خون به کمک فرد دیگری نیاز باشد، هیپوگلیسمی شدید میگویند. برای مثال میتوانیم به شرایطی اشاره کنیم که نمیتوانید چیزی بخورید یا نیاز به تزریق گلوکاگون یا تزریق داخل وریدی گلوکز دارید. به خاطر داشته باشید به طور معمول افراد دیابتی که تحت درمان با انسولین هستند، همیشه باید کیتهای گلوکاگون را برای مواقع اورژانسی همراه خود داشته باشند. خانواده و اطرافیان آنها نیز باید با نحوه دسترسی و استفاده از سوزن لنست تست قند خون و کیتها در مواقع اورژانس آشنایی کامل پیدا کنند.
بسیاری از افراد میپرسند، آیا افت قند خون میتواند بدون علامت باشد؟ در پاسخ باید بگوییم که بله دورههای مکرر هیپوگلیسمی میتواند افت قند خون بدون هشدار را در پی داشته باشد، به طوری که بدن دیگر نشانههای هشداردهنده را تولید نمیکند. این وضعیت خطر هیپوگلیسمی شدید (hypoglycemia unawareness) را افزایش میدهد و برای بررسیهای بیشتر باید به پزشک مراجعه نمایید.
سلام و درود … خدا قوت خسته نباسید
من بیشتر مواقع حالت هیپوگلیسیمی میشم ولی قند خون بدنم نرماله علتش چی میتونه باشه؟
حس ظعف و اینکه احساس میکنم بدنم از داخل داره خالی میکنه …
با سلام و احترام دوست عزیز
اگر قند خون نرماله، این وضعیت خطرناک نیست. بدن شما به
مقادیر بالاتری از خون عادت داشته و احتمالا سبک زندگی یا رژیم دارویی شما باعث شده قند خونتون نسبت به قبل کاهش پیدا کنه.
من قندم بعضی اوقات شدیدا افت میکنه و شیرینیجات زیاد میخورم این ممکنه بعدها عوارض زیادی داشته باشه
سلام دوست عزیز:
توصیهی ما به شما، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش میباشد.
مصرف هر ماده ی غذایی بیش از مقدار مورد نیاز می تواند برای بدن مضر باشد.
سلام وعرض ادب
بنده زمانی که تو باشگاه تمرینم سنگین میشه چشام سیاهی میره و هرازگاهی سرگیجه میگیرم بطوری که دیگه نمیتونم تمرینمو ادامه بدم میخواستم ببینم میتونه به خاطر افت قند باشه ؟ اگر بله چیکار باید کنم
سلام دوست عزیز:
بله ممکن است افت قند باشه، بهتر است توسط پزشک معاینه شوید و برای شما چکاپ هم نوشته شود.
مایی که همیشه با افت قند مواجهیم شکلاتایی که شیرین کننده مصنوعی دارن تو طولانی مدت ضرر ندارن؟
سلام دوست عزیز:
قند مورد نیاز خود را میتوانید با مصرف به اندازه ی خرما، عسل، مویز، توت و … تامین کنید.
مصرف هر ماده ی غذایی بیش از مقدار مورد نیاز می تواند برای بدن مضر باشد.
با سلام و احترام
توصیه ما اینه که در طولانی مدت مصرف نشن و به جای اون ها از نوشیدنی هایی که طعم شیرینی ندارن استفاده بشه.
گلوکاگون کجا بود اونوقت؟؟؟!!!
یکی از کاملترین مطالبی بود که راجب علائم افت قند خون خوندم
ممنون از شما
امیداوریم براتون مفید بوده باشه
سلام مطالبتون عالی بود با آرزوی سلامتی براتون
سلام. من وقتی خون یا عمل جراحي میبینم با تزریقات انجام میدم دچار افت شدید قند خون میشم.رنگم مثل گچ سفید میشه.عرق میکنم و بی حال تا نیم ساعت شکلات یا شیرینی بخورن دراز بکشم خوب میشم.درملنی داره؟