افرادی که از چندین تزریق روزانه انسولین یا پمپ انسولین استفاده میکنند، اغلب دستگاههای پایش مداوم گلوکز (CGM) را در صورت در دسترس بودن و مقرون به صرفه بودن انتخاب میکنند. این دستگاهها اطلاعات جامعتری در مورد سطح قند خون در مقایسه با دستگاههای سنتی انگشتی و گلوکومتر ارائه میدهند. با استفاده از CGM، افراد میتوانند با تجزیه و تحلیل تغییرات قند خونشان، تصمیمات آگاهانهتری در مورد دوز انسولین خود بگیرند.
در مواردی که از CGM استفاده نمیشود، ممکن است افراد چهار تا هفت بار در طول روز نیاز به بررسی سطح قند خون خود داشته باشند. زمانی که دوز انسولین بیمار در حال تنظیم است، این تستها معمولا شامل بررسی قبل از غذا، قبل از خواب، گاهی اوقات در نیمه شب، و گاهی اوقات دو تا سه ساعت بعد از غذا میشود. همچنین توصیه می شود در مواقعی که احتمال افت قند خون وجود دارد، مانند قبل، در حین و بعد از ورزش، قبل از رانندگی یا انجام هر گونه فعالیت خطرناک آزمایش قند خون انجام شود. در ادامه این مقاله از سیناکر دستگاههایی معرفی شدهاند که در حال حاضر در دسترس هستند یا در آینده خواهند بود و پمپ انسولین را با CGM ترکیب میکنند.
پمپ انسولین چیست؟
پمپ انسولین دستگاه کوچکی است که انسولین مورد نیاز بدن را به طور مداوم در طول روز به آن میرساند و سطح گلوکز خون را تنظیم میکند. اگر بیمار ترجیح دهد، میتواند با تشخیص پزشک به جای چند بار تزریق روزانه توسط قلم یا سوزن و سرنگ، از پمپ انسولین استفاده کند. پمپ انسولین شامل یک کارتریج است که انسولین سریع اثر را ذخیره میکند. این دستگاه به طوری برنامهریزی میشود که در طول شبانه روز، هر چند دقیقه یک بار دوز کمی از انسولین سریع اثر به بدن بیمار تزریق کند. این انسولین همان انسولین پایه مورد نیاز بدن است و قبل از غذا خوردن، باید پمپ میزان دوز بیشتری ارائه دهد تا از بالا رفتن قند خون پس از خوردن غذا جلوگیری کند.
انواع پمپهای انسولین
پمپهای انسولین انواع مختلفی دارند و بر اساس ساختار، کاربرد و فناوری در دستههای مختلفی قرار میگیرند که در ادامه با هر یک از آنها به طور جداگانه آشنا میشویم.
پمپ انسولین سنتی|پمپ لوله دار (Tubed Insulin Pumps)
این دسته از پمپهای انسولین از طریق یک لوله باریک (ست انفوزیون) انسولین را از مخزن پمپ به زیر پوست انتقال میدهند و افراد دیابتی میتوانند نسبت به وعدههای غذایی یا فعالیت، مقدار انسولین را تنظیم کنند، همچنین پمپ انسولین سنتی دارای ویژگیهای متعددی میباشد که در ادامه با آنها آشنا میشویم.
- قابلیت تنظیم دقیق دوز
- تزریق مداوم انسولین پایه (Basal)
- مناسب برای کنترل پیشرفته قند خون
- امکان تزریق دوزهای اضافی هنگام غذا (Bolus)
از انواع رایج این پمپهای انسولین میتوان به Medtronic MiniMed ،Accu-Chek Insight ،Tandem t:slim X2 اشاره نمود.
پمپهای انسولین بدون لوله (Patch Pumps)
پمپهای انسولین بدون لوله مستقیما به روی پوست چسبیده میشوند که لوله خارجی ندارند و انسولین از طریق سوزن بسیار ظریف زیر پوست تزریق میشود. معمولاً از طریق دستگاه جداگانه یا گوشی هوشمند میتوان این دسته از پمپهای انسولین را کنترل کرد. از جمله ویژگیهای پمپهای انسولین بدون لوله میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- کاهش نوسانات قند خون
- تنظیم خودکار انسولین بر اساس قند لحظهای
- مناسب برای کنترل دقیقتر و کاهش هیپوگلیسمی
نمونه پمپ انسولین بدون لوله
- Accu-Chek Solo
- Omnipod DASH / Omnipod 5
پمپهای انسولین هوشمند (Smart Pump)
این نوع پمپهای انسولین با سنسور پایش مداوم گلوکز (CGM) ارتباط دارند و میتوانند هنگام افت یا افزایش قند خون، تزریق انسولین را کاهش داده یا متوقف کنند که (Medtronic MiniMed 780G) سیستمهای هیبریدی و Tandem t:slim X2 + Dexcom G6 با فناوری Control-IQ نمونههای این نوع پمپهای انسولین میباشند.
پمپهای حلقه بسته (Closed-Loop System)
این نوع پمپهای انسولین پیشرفتهترین نوع پمپها به شمار میروند که با سنسور پایش مداوم قند خون (CGM) هماهنگ بوده و به صورت خودکار میزان انسولین را تنظیم میکنند، قابل به ذکر است بدانید، پمپ انسلوین حلقه بسته را با نام لوزالمعده مصنوعی نیز میشناسند. در ادامه با ویژگیهای رایج پمپهای حلقه بسته بیشتر آشنا میشویم.
- کاهش نوسانات قند خون
- تنظیم خودکار انسولین بر اساس قند لحظهای
- مناسب برای کنترل دقیقتر و کاهش هیپوگلیسمی
پمپهای قابل کاشت (Implantable Pumps)
این دسته از پمپهای انسولین کمتر رایج هستند، چرا که اغلب به صورت جراحی در بدن قرار میگیرد و از جمله ویژگیهای آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد. نآنآ
- استفاده محدود و تخصصی
- تزریق مستقیم داخل حفره شکمی
- نیاز به شارژ و پر کردن دورهای توسط پزشک
پمپ انسولین برای کودکان
پمپ انسولین برای کودکان دستگاهی کوچک و قابل حمل میباشد که به بدن کودکان متصل میشود و میتواند انسولین را به طور پیوسته و دقیق به بدن در طول شبانه روز منتقل دهد. پمپ انسولین برای کودکان مبتلا به دیانت نوع یک بسیار مفید میباشد، چرا که نیاز به تزریقهای مکرر روزانه را کاهش داده و امکان تنظیم دوز انسولین متناسب با سن، وزن، فعالیت بدنی و وعدههای غذایی کودک را فراهم میکند. همچنین این محصول خطر افت یا افزایش ناگهانی قند را به مقدار قابل توجهی کاهش داده و به والدین در نظارت و کنترل کمک بخصوصی میکند.
نحوه اتصال کاتتر و عملکرد پمپهای انسولین
در اکثر پمپها، یک کاتتر به شکل رشته پمپ را به زیر پوست بدن متصل میکند و انسولین را انتقال میدهد. کاتتر باید تقریبا هر دو تا سه روز یک بار از بدن خارج شود و مجددا وارد شود. انجام دادن این کار نسبتا بدون درد و راحت است. پمپهای دیگری با عنوان پمپ “پچ” یا پمپ پوشیدنی وجود دارند که از پمپهای لولهای ظریفتر و کوچکتر هستند. این پمپها کاملا مستقل هستند و در آنها واحد پمپ یکبار مصرف وجود دارد که یک کاتتر کوچک درون آن قرار میگیرد. تزریق انسولین در پمپهای پچ با استفاده از گوشی هوشمند یا دستگاه قابل حمل دیگری که برای آن در نظر گرفته شده است کنترل میشود. پمپ میتواند تا یک ساعت از بدن جدا شود، اما اگر برای مدت بیشتری متصل نشود، روی قند خون تاثیر میگذارد و ممکن است بیمار نیاز به تزریق انسولین پیدا کند.
تزریق روزانه انسولین با پمپ انسولین
برای یادگیری و اطمینان از نظارت دقیق بر قند خون خود به مقاله ” آموزش نحوه اندازهگیری قند خون در خانه و تفسیر اعداد آن “مراجعه کنید. برای کسانی که از پمپ انسولین استفاده میکنند، پس از برنامهریزی اولیه دوزها، حداقل چهار بار در روز آزمایش لازم است. این شامل بررسی قبل از غذا میشود، زیرا پمپ باید از سطح قند خون و نوع و مقدار غذا مطلع شود تا دوز مناسب انسولین قبل از غذا را به بدن برساند.
- پمپ انسولین حاوی حسگر جلوگیری از پایین رفتن گلوکز
این دستگاهها از قرائتهای CGM برای تنظیم دوز انسولین استفاده میکنند. پمپ انسولین را میتوان طوری برنامهریزی کرد که انسولین رسانی را تا دو ساعت پس از رسیدن به مقدار گلوکز از پیش تعیین شده متوقف کند. از طرف دیگر، اگر سیستم پیشبینی کند که سطح قند خون به زودی بسیار پایین میآید، میتواند تزریق انسولین را کاهش داده یا متوقف کند. این ویژگیها به ویژه در هنگام خواب مفید هستند، زیرا وقوع و مدت زمان هیپوگلیسمی را به حداقل میرسانند.
- پمپ انسولین نیمه خودکار (سیستم هیبریدی)
این سیستم کاملاً خودکار نیست اما دوزهای پایه انسولین را به طور خودکار بر اساس نتایج CGM تنظیم میکند. برخی از مدلها همچنین میتوانند انسولین اضافی را برای رفع هیپرگلیسمی در زمانی که انسولین کافی در بدن وجود ندارد، ارائه دهند. با این حال، دوزهای انسولین قبل از غذا باید به طور دستی تنظیم شوند. استفاده از این سیستمها باعث کاهش هیپوگلیسمی و نگه داشتن سطح قند خون در محدوده هدف میشود.
- سیستم پمپ انسولین کاملاً خودکار یا پمپ انسولین دوهورمونی
اینها دستگاههای تحقیقاتی هستند که انسولین را کاملا بر اساس قرائتهای CGM تنظیم میکنند. با استفاده از این دستگاهها کاربر نیازی به مصرف انسولین در زمان صرف غذا یا اصلاح قند خون بالا به صورت دستی ندارد. یک سیستم دوهورمونی در حال توسعه از دو پمپ تجاری در دسترس استفاده میکند، یکی انسولین و دیگری گلوکاگون ارائه میدهد. هر دوی این سیستمها کاملاً خودکار هستند و بر الگوریتمی تکیه میکنند که تحویل انسولین و گلوکاگون را بر اساس نتایج CGM تعیین میکند. با این حال، آنها هنوز تاییدیه دریافت نکردهاند و در حال حاضر برای استفاده تجاری در دسترس نیستند.
مزایا و معایب استفاده از پمپ انسولین
هنگام در نظر گرفتن استفاده از پمپ انسولین، مهم است که مزایا و معایب آن را بسنجید. یکی از روشهای مفید این است که از افرادی که قبلاً از پمپ استفاده کردهاند راهنمایی بگیرید، زیرا میتوانند تجربیات ارزشمندی ارائه دهند. بسیاری از تولیدکنندگان پمپ، فهرستی از کاربران مایل به اشتراکگذاری تجربیات خود را در اختیار دارند. علاوه بر این، ممکن است قبل از تصمیمگیری نهایی، چند روز به طور آزمایشی از یک پمپ استفاده کنید. تیم پزشکی سیناکر همواره آماده پاسخگویی به سوالات و نگرانیهای شما در این زمینه است.
مزیتهای استفاده از پمپ انسولین
پمپهای انسولین چندین مزیت نسبت به تزریق عادی دارند. آنها امکان انعطافپذیری بیشتری برای زمانبندی وعدههای غذایی و فعالیتهای روزانه فراهم میکنند. این به ویژه برای افرادی که هر روز برنامههای متفاوتی دارند مفید است، مانند کودکان یا بزرگسالان. برخلاف تزریق روزانه که باید چندین بار انجام شود، کاربران پمپ تنها باید محل تزریق انسولین خود را هر 48 تا 72 ساعت تغییر دهند.
یکی دیگر از مزایای قابل توجه پمپهای انسولین، کاهش تغییرات در جذب انسولین در مقایسه با تزریقات با سوزن یا قلم است. این به داشتن سطوح ثابتتر قند خون در طول روز کمک میکند. علاوه بر این، پمپها میتوانند دوزهای بسیار پایین انسولین به بدن برسانند که امکان درمان دقیقتری را نسبت به روشهای مبتنی بر تزریق فراهم میکند.
برای افراد مبتلا به دیابت نوع 1 که هم هیپوگلیسمی (قند خون پایین) و هم هیپرگلیسمی (قند خون بالا) را تجربه میکنند، پمپهای انسولین بیشترین مزیت را دارند. هنگامی که پمپها با نظارت مداوم گلوکز (CGM) در یک سیستم خودکار ترکیب میشوند، میتوانند به طور موثری اپیزودهای هیپوگلیسمی را کاهش دهند و زمان صرف شده در محدوده قند خون مورد نظر را افزایش دهند.
پیشنهاد مطالعه: درمان دیابت نوع 1 با انسولین
معایب استفاده از پمپ انسولین
پمپ انسولین در کنار مزایا، معایبی نیز دارد مثل اینکه هر چند روز یک بار نیاز است تا ست دستگاه تعویض شده و نیاز است تا اطلاعات لازم برای تمام روز در دستگاه ثبت شود. همچنین جهت اطمینان از سالم بودن این دستگاه باید قند خون خود چند وقت یک بار چک کنید و در صورت وجود اختلال در کارکرد پمپ، امکان خطر کتواسیدوز دیابتی (مشکلی که زندگی را تهدید میکند) وجود دارد.
برای اینکه بتوانید از دستگاه استفاده کنید نیاز به آموزش دارید و شاید مجبور شوید برای یادگیری این مسئله چندین بار به نزد پزشک خود مراجعه کنید و از دیگر معایب این پمپ میتوان به گران بودن آن اشاره کرد.
عوارض پمپ انسولین
یکی از عوارض استفاده از پمپ انسولین، خطر عفونت است. به علت ورود مداوم سوزن به پوست ممکن است محل قرارگیری کارتریج پمپ، دچار عفونت شود. عفونت در این قسمت قرمزی، تورم، درد و در موارد جدیتر عفونتهای خطرناکتری را به همراه دارد. بنابراین لازم است برای پیشگیری از ایجاد عفونت، نکات بهداشتی لازم را به صورت دقیق در هنگام تعویض کارتریج و محل قرارگیری آن رعایت کنید.
سخن پایانی
کنترل دقیق سطح قند خون هنگام استفاده از پمپ انسولین بسیار مهم است، زیرا حتی یک وقفه کوتاه در انسولین رسانی میتواند منجر به افزایش قابل توجه سطح قند خون شود. علاوه بر این، برخی از افراد ممکن است در ابتدا پمپ را ناخوشایند یا شرمآور بدانند. با این حال، بسیاری از کاربران میتوانند با گذشت زمان با آن سازگار شوند. برای کسانی که تمایل به قطع موقت دارند، میتوان پمپ را برای مدت کوتاهی جدا کرد.
عالی