علت کم و بالا بودن BUN در آزمایش خون چیست؟

آزمایش BUN (که گاهی به‌صورت BUN در آزمایش، ازمایش bun،بی‌یو‌ان، B.U.N، یا با نام کامل Blood Urea Nitrogen و معادل فارسی نیتروژن اوره خون یا اوره خون نیز جستجو می‌شود) میزان نیتروژن اوره خون را اندازه‌گیری می‌کند و به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای بررسی عملکرد کلیه‌ها به شمار می‌رود. مقدار نرمال BUN در آزمایش خون به سن و جنسیت شما بستگی دارد، اما معمولا در بزرگسالان بین ۷ تا ۲۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر قرار دارد و سطوح غیر طبیعی آن ممکن است نشان دهنده یک بیماری مانند آسیب کلیوی یا حتی کم آبی بدن باشد. در ادامه به برخی از پرسش‌های مهم از جمله:

• BUN در آزمایش خون چیست؟
• Blood Urea Nitrogen چیست؟
• علت بالا بودن BUN در خون چیست؟
• بالا بودن Urea در آزمایش خون چه علتی دارد؟
• کم بودن BUN در آزمایش خون چه علتی دارد؟
• پایین بودن Urea در آزمایش خون به چه معناست؟
• درمان بالا بودن BUN در آزمایش خون چگونه است؟

در این مقاله از سایت سیناکر، به طور کامل بررسی می‌کنیم، که BUN چیست، چه زمانی تجویز می‌شود، مقدار نرمال آن چقدر است و علت بالا یا پایین بودن آن چیست؟ برای اینکه با آزمایش BUN بیشتر آشنا شوید، ما را تا انتها دنبال کنید.

معنی BUN چیست؟

BUN مخفف Blood Urea Nitrogen محسوب می‌شود که معادل فارسی آن «نیتروژن اوره خون» یا به‌ طور خلاصه «اوره خون» معنا می‌شود. کاربران این عبارت را گاهی به ‌اشتباه یا با املای متفاوت به‌ صورت  B.U.N، بی‌یو‌ان، یا حتی صرفاً Urea نیز جستجو می‌کنند که در تمام این موارد، منظور همان آزمایش نیتروژن اوره‌ خون می‌باشد.

BUN (نیتروژن اوره خون) در آزمایش خون چیست؟

BUN مخفف عبارت Blood Urea Nitrogen، به معنای نیتروژن اوره خون است. اوره ماده زائد است که از تجزیه پروتئین‌ها در بدن توسط کبد تولید شده و از طریق جریان خون به کلیه‌ها می‌رسد و کلیه‌های سالم این ماده را تصفیه می‌کنند و از طریق ادرار دفع می‌کنند؛ بنابراین سطح BUN در خون می‌تواند اطلاعات مهمی درباره عملکرد کلیه‌ها و کبد به پزشکان ارائه دهد.

آزمایش BUN برای چیست؟|آزمایش bun چیست؟

پزشکان از آزمایش BUN برای سه هدف اصلی (تشخیص، غربالگری یا مانیتورینگ روند درمان) کمک می‌گیرند.

1. تشخیص: در صورت مشاهده علائم بیماری‌های کلیوی مانند تغییر حجم ادرار، تورم دست یا پا، گرفتگی عضلات یا خستگی شدید، انجام این آزمایش می‌تواند به پیداکردن علت آنها کمک شایانی کند.
2. غربالگری: تست BUN با عنوان بخشی از پانل متابولیک پایه (BMP) یا پانل متابولیک جامع (CMP) برای غربالگری بیماری‌های کلیوی تجویز می‌شود. به همین دلیل ممکن است در جواب آزمایش با عنوان (آزمایش BUN Cr) یا حتی به‌صورت «آزمایش BUN Cr ناشتا» مشاهده کنید، چرا که معمولاً همراه با کراتینین درخواست می‌کنند.
3. مانیتورینگ: پزشک از این آزمایش روند بیماری‌های کلیوی را در گذر زمان پیگیری می‌کند یا برای ارزیابی پاسخ به درمان و یا عوارض جانبی احتمالی داروهای جدید بر کلیه‌ها را بررسی می‌کند.

مقدار نرمال BUN (نیتروژن اوره خون) در آزمایش خون

مقدار نرمال بی یو ان در آزمایش خون بسته به سن متفاوت است.

اطلاع از مقدار نرمال  BUNو کراتینین در کنار هم، اهمیت بسیار زیادی در تشخیص و پیگیری بیماری‌های کلیوی و کبدی دارد.

تفسیر نتایج آزمایش BUN و ارتباط آن با عملکرد کلیه

تفسیر آزمایش BUN باید توسط پزشک متخصص انجام گردد. اگر سطح بی یو ان در آزمایش خون بالا باشد، ممکن است نشان دهنده آسیب‌های کلیوی یا مشکلات دیگر باشد. به همین دلیل پزشک با در نظر گرفتن عوامل گوناگونی مثل سن، سابقه بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی به بررسی دقیق‌تر نتایج آزمایش می‌پردازد.

در اکثر موارد برای تأیید نهایی نیاز به انجام آزمایش‌های تکمیلی مانند آزمایش کراتینین و تست‌های تصویری است. همچنین سطح پایین BUN هم نیاز به بررسی دارد تا علل احتمالی نظیر سوء تغذیه یا مشکلات کبدی مشخص شود.

علت بالا بودن BUN در آزمایش خون

افزایش BUN (یا بالا بودن urea در آزمایش خون) می‌تواند به دلیل بیماری‌های کلیوی اتفاق بیفتد، اما حتی اگر کلیه‌های شما به طور درست کار کنند ممکن است عوامل زیر سطح BUN را بالا ببرند:

• استرس
• سوختگی
• حمله قلبی
• افزایش سن
• کم آبی بدن
• انسداد مجاری ادراری
• خونریزی دستگاه گوارش
• پیروی از رژیم غذایی پر پروتئین
• برخی از داروها مانند کاربامازپین، متوترکسات و تتراسایکلین

علائم بالا بودن BUN در آزمایش خون

اگر بالا بودن BUN ناشی از بیماری کلیوی باشد احتمالاً علائم زیر ظاهر می‌شوند:

1. خستگی
2. تکرر ادرار
3. ادرار کف الود
4. از دست دادن اشتها
5. مشاهده خون در ادرار
6. تورم به ویژه در دست‌ها و پاها

بالا بودن BUN در آزمایش خون در بارداری

بالا بودن BUN در بارداری، که یکی از پرسش‌های رایج مادران باردار در انجمن‌هایی مانند نی‌نی‌سایت به شمار می‌رو، معمولاً به بررسی دقیق‌تر توسط پزشک نیازمند است، چرا که در بارداری به‌ طور طبیعی حجم خون بیشتر می‌شود و انتظار می‌رود سطح BUN کمی پایین‌تر از حالت عادی باشد؛ بنابراین بالا بودن غیرمنتظره‌ آن در این دوران باید حتماً پیگیری کنید.

درمان بالا بودن BUN در آزمایش خون

درمان مستقیمی برای «بالا بودن BUN» به ‌تنهایی در دسترس نیست و درمان آن معمولا بر اساس علت زمینه‌ای صورت می‌گیرد:

• در کم‌آبی بدن: افزایش مصرف مایعات
• در صورت انسداد مجاری ادراری: رفع انسداد توسط اورولوژیست
• در بیماری کلیوی: پیگیری تخصصی نفرولوژی و کنترل بیماری زمینه‌ای
• در مصرف رژیم پرپروتئین: تعدیل میزان پروتئین دریافتی زیر نظر متخصص تغذیه

علل پایین بودن bun در آزمایش خون

کاهش BUN رایج نیست. با این حال عوامل زیر ممکن است بر نیتروژن اوره خون تأثیر گذاشته و سطح آن را کاهش دهند:

1. سوء تغذیه و کمبود پروتئین در رژیم غذایی
2. مصرف بیش از حد مایعات (رقیق شدن خون)
3. بارداری (به دلیل افزایش طبیعی حجم خون)
4. بیماری‌های کبدی (چون اوره در کبد ساخته می‌شود)

علائم پایین بودن BUN در آزمایش خون

اگر کاهش با سوء تغذیه مرتبط باشد، احتمالاً دچار ضعف و خستگی می‌شوید و سیستم ایمنی ضعیفی دارید. در صورتی که بیماری کبدی علت کاهش باشد، علائم زیر را تجربه می‌کنید:

• بی اشتهایی
• خارش پوست
• دردهای شکمی
• کاهش وزن ناخواسته
• حالت تهوع یا استفراغ
• تغییر رنگ ادرار یا مدفوع
• زرد شدن پوست و سفیدی چشم

پایین بودن BUN و علت پایین بودن اوره و کراتینین با هم

وقتی هم BUN و هم کراتینین پایین باشند، معمولاً علت آن به سوءتغذیه‌ شدید، بارداری یا نارسایی پیشرفته‌ کبدی مربوط می‌شود و تفسیر دقیق این حالت ترکیبی را حتماً باید توسط پزشک انجام دهید.

آزمایش BUN در بارداری چیست؟

با شروع بارداری به دلیل تغییراتی که در بدن ایجاد می‌شود، کلیه‌ها بیش از گذشته به تصفیه خون می‌پردازند. بنابراین می‌توان گفت پایین بودن اوره خون در بارداری جای نگرانی ندارد. برای آزمایش BUN در بارداری تنها به نمونه خون نیاز خواهید داشت که از ورید بازویی گرفته خواهد شد. کمبود اوره در بارداری نمی‌تواند برای سلامتی مادر و جنین تهدیدی جدی باشد. بهتر است برای تفسیر BUN در بارداری تنها از متخصص کمک بخواهید.

کم بودن BUN در آزمایش خون در بارداری

پایین بودن اوره خون در بارداری، به دلیل افزایش طبیعی حجم خون و فعالیت بیشتر کلیه‌ها برای تصفیه‌ی خون، معمولاً جای نگرانی ندارد. کمبود اوره در بارداری در حالت طبیعی، تهدید جدی برای سلامت مادر و جنین محسوب نمی‌شود؛ با این حال تفسیر دقیق آن را از متخصص خود بخواهید.

درمان پایین بودن اوره خون و عوارض آن

پایین بودن اوره خون (Hypoureaemia) معمولا به خودی خود بیماری محسوب نمی‌شود، بلکه نشانه و علائمی از یک وضعیت زمینه‌ای دیگر می‌باشد، به همین منظور روش درمان مستقیمی برای پایین بودن اوره خون وجود ندارد و شما باید دلایل اصلی آن را اصلاح کنید. در ادامه با برخی از راهکارهای درمانی پایین بودن اوره بر اساس علت آشنا می‌شویم.

1. سوءتغذیه یا رژیم کم‌ پروتئین: افزایش مصرف پروتئین‌های باکیفیت (مرغ، ماهی، تخم ‌مرغ، حبوبات و لبنیات) در رژیم غذایی
2. نوشیدن بیش از حد آب: حجم زیاد مایعات، رقیق شدن خون و کاهش غلظت اوره را در پی دارد.
3. بارداری: پایین بودن اوره خون در دوران بارداری به دلیل افزایش حجم خون طبیعی می‌باشد و معمولا به درمان خاصی نیاز ندارد و پس از زایمان به حالت اولیه باز می‌گردد.
4. بیماری‌های کبدی (نارسایی کبد): از آنجایی که اوره در کبد ساخته می‌شود، آسیب کبدی منجر به افت آن می‌شود و باید فوری به متخصص گوارش و کبد مراجعه نمایید و تغییر سبک زندگی (قطع الکل) را در اولویت قرار دهید.

شرایط آزمایش BUN چیست؟

قبل از انجام آزمایش BUN می‌بایست ۸ ساعت ناشتا باشید. همچنین حداقل دور تا سه روز قبل از انجام آزمایش از مصرف گوشت زیاد پرهیز کنید. مصرف هرگونه دارو را به پزشک اطلاع دهید، زیرا داروها تأثیر مستقیم و بسزایی در نتیجه آزمایش دارند. برخی از داروها مانند کلرامفنیکل و استرپتومایسین سطح BUN را کاهش می‌دهند، در حالی که برخی دیگر از داروها مانند آنتی بیوتیک‌ها و داروهای مدر سطح BUN را افزایش می‌دهند. داروهایی که باعث بالا رفتن BUN در نتیجه آزمایش می‌شوند:

• ریفامپین
• متیل دوپا
• فوروزماید
• متوترکسات
• ونکومایسین
• تتراسایکیلین
• کاربامازپین‌ها
• آمفوتریسین  B
• سفالوسپورین‌ها
• اسپیرونولاکتون
• مدرهای تیازیدی

نحوه ثبت آزمایش BUN در اپلیکیشن سیناکر

برای ثبت آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN) در اپلیکیشن سیناکر می‌توانید به بخش مربوط به ثبت نتایج آزمایش مراجعه کرده و با انتخاب گزینه ثبت آزمایش جدید، اپلیکیشن از شما می‌خواهد که نتیجه عددی آزمایش BUN خود را (که از آزمایشگاه دریافت کرده‌اید) وارد نمایید.

در نهایت، با تأیید و ذخیره اطلاعات، نتیجه آزمایش BUN شما در سوابق سلامتتان در اپلیکیشن سیناکر ثبت می‌شود. این قابلیت برای شما این امکان را فراهم می‌کند تا روند تغییرات این آزمایش را در طول زمان پیگیری کرده و در صورت لزوم با پزشک خود به اشتراک بگذارید. برای آشنایی بیشتر با هر یک از این مراحل به شما پیشنهاد می‌کنیم مقاله مربوط به آموزش ثبت نتایج آزمایشگاهی در اپلیکیشن سیناکر را مطالعه نمایید.

نتیجه گیری

همانطور که مشاهده کردید، در این مقاله شما را به طور کامل و جامع با آزمایش BUN و تمامی اطلاعات مربوط به آن آشنا کردیم. آزمایش BUN یکی از معیارهای مهم برای بررسی عملکرد کلیه‌ها و کبد می‌باشد. این آزمایش میزان نیتروژن حاصل از اوره موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند.

اوره به عنوان محصول نهایی تجزیه پروتئین‌ها در کبد تولید شده و باید توسط کلیه‌ها دفع شود. بنابراین سطح نرمال بی یو ان در آزمایش خون می‌تواند نشان دهنده عملکرد درست این دو اندام حیاتی باشد.