آزمایش هموگلوبین A1C (HbA1c) برای دیابت و تفسیر آن

هموگلوبین به صورت پروتئین در گلبول‌های قرمز خون وجود دارد، دلیل قرمز رنگ آن بودن، وجود همین هموگلوبین بوده و نقش آن حمل کردن اکسیژن در همه نقاط بدن است. تست هموگلوبین A1C مقدار قند خون یا گلوکز وصل شده به هموگلوبین را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. طول عمر گلبول‌های قرمز 3 ماه است، به همین دلیل این تست میانگین گلوکز وصل شده به هموگلوبین در 3 ماه گذشته را بیان می‌کند و یکی از بهترین آزمایش‌ها برای کنترل قند خون به شمار می‌رود.

• HbA1c بالا نشانه چیست؟
• HbA1c در آزمایش خون چیست؟
• معنی HbA1c در آزمایش چیست؟
• رنج نرمال آزمایش HbA1c چند است؟
• تفسیر آزمایش HbA1c چگونه است؟

در این مقاله از سیناکر با ما همراه باشید تا به جواب سوالات خود برسید و بیشتر در مورد آزمایش A1C (ای وان سی) برای دیابت و تفسیر کامل A1C نرمال در افراد دیابتی با شما صحبت کنیم.

هموگلوبین A1C (HbA1c) چیست؟

آزمایش A1C مقدار هموگلوبین خون که گلوکز به آن متصل، اندازه‌گیری می‌کند و میانگین قند خون در سه ماه گذشته را مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌دهد. این آزمایش برخلاف قند خون ناشتا که فقط نماینگر وضعیت لحظه‌ای است، تصویر کلی‌تری از کنترل قند خون در بدن نشان می‌دهد، چرا که قند خون با توجه به زمان روز، مقدار فعالیت و حتی تغییرات هورمونی می‌تواند خیلی متفاوت باشد.

از آنجایی که قند خون ناشتا در حالت طبیعی نمی‌تواند احتمال بیماری دیابت نوع ۲ را رد کند، به همین دلیل آزمایش A1C به جهت تشخیص و غربالگری پیش دیابت و دیابت به کار گرفته می‌شود. آزمایش A1C به ناشتا بودن افراد نیازی ندارد، می‌تواند در هر ساعتش شبانه روز به عنوان قسمتی از غربالگری کلی خونی انجام گردد.

معنی HbA1c در آزمایش خون چیست؟

HbA1c مخفف Hemoglobin A1C است و در برگه آزمایش نمایشگر این است که چه درصدی از هموگلوبین شما به قند خون (گلوکز) متصل شده و از آنجایی عمر گلبول‌های قرمز سه ماه می‌باشد، این عدد در واقع میانگین قند خون شما را در سه ماه گذشته نشان می‌دهد  نه فقط لحظه انجام آزمایش.

رنج نرمال آزمایش HbA1c چقدر است؟

ممکن است برای برخی از افراد سوال باشد که ای وان سی نرمال چند است؟ یا رنج نرمال A1C چند است؟ در پاسخ باید بگوییم که برای افراد سالم، مقدار طبیعی A1C معمولاً زیر ۵.۷ درصد است. جدول زیر رنج نرمال هموگلوبین A1C را نشان می‌دهد:

در فردی که سالم است تقریبا 5 درصد هموگلوبین‌ها به گلوکز وصل هستند. اگر نتیجه بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد باشد، تغییرات سبک زندگی مانند اصلاح رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی در این افراد پیشنهاد می‌گردد.

جدول هموگلوبین A1C (HbA1c) در سنین مختلف

در ادامه جدول هموگلوبین ای وان سی را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

HbA1c بالا نشانه چیست؟

اگر میانگین قند خون در سه ماه اخیر بالاتر از حد طبیعی بوده و دیابت به‌ خوبی کنترل نشده نباشد، به معنای بالا بودن HbA1c است. در صورت بالا بودن میزان A1C و تداوم آن برای چندین سال، احتمال بروز مشکلات زیر وجود دارد:

1. سکته مغزی
2. نفروپاتی (آسیب به کلیه‌ها)
3. بیماری‌های قلبی‌عروقی مانند سکته قلبی
4. گاستروپارزیس (دیر تخلیه شدن محتویات معده)
5. طولانی شدن بهبود زخم‌ها و افزایش احتمال عفونت
6. در موارد شدید، مشکلات مربوط به پا یا حتی قطع عضو
7. رتینوپاتی (آسیب به شبکیه چشم) و در موارد شدید خطر کوری
8. نوروپاتی (آسیب به اعصاب) و بی‌حسی، مورمور شدن یا کرختی در دست‌ها و پاها

نکته مهم این است که ای وان سی قابل کنترل است و با ایجاد تغییرات ساده در تغذیه، فعالیت بدنی مناسب و اصلاح سبک زندگی می‌توان آن را در دیابت نوع ۲ کاهش داد؛ در حالی که دیابت نوع یک معمولاً نیاز به تزریق انسولین دارد.

estimated average glucose چیست و باید چند باشد؟

میانگین تخمینی گلوکز  estimated average glucose یا به اختصار (EAG)، عددی است که از روی نتیجه آزمایش HbA1c محاسبه شده و میانگین قند خون افرد را در سه ماه گذشته، به همان واحدی که در دستگاه‌های قند خون خانگی دیده می‌شود (میلی‌گرم بر دسی‌لیتر)، نشان می‌دهد. هدف از ارائه این عدد در کنار درصد HbA1c این است که بیمار بتواند نتیجه آزمایش خود را با اعدادی که هر روز از گلوکومتر می‌بیند، بهتر مقایسه کند.

عدد نرمال eag در آزمایش خون چند است؟

هرچه درصد HbA1c بالاتر باشد، عدد estimated average glucose نیز بیشتر می‌شود. به عنوان مثال HbA1c حدود ۵.۷ درصد (مرز پیش‌دیابت) با میانگین گلوکز نزدیک به محدوده نرمال روزانه نزدیک، در حالی که HbA1c بالای ۶.۵ درصد با میانگین گلوکز بالاتر و در محدوده دیابت مطابقت دارد. به طور کلی تفسیر دقیق عدد eag باید توسط پزشک و با در نظر گرفتن سایر آزمایش‌ها صورت گیرد.

آزمایش HbA1c برای تشخیص چیست؟

آزمایش HbA1c یکی از فاکتورهای آزمایشی پر اهمیت در آزمایشات خون می‌باشد این فاکتور تستی است که مانند آزمایش در بیشتر موارد FBS برای تشخیص بیماری دیابت تجویز می‌شود. در این آزمایش میزان گلوکز یا همان قند خون در طول دو یا سه ماه قبل مورد بررسی قرار می‌گیرد. اگر در این آزمایش میزان قند خون از حد نرمال بالاتر باشد، بروز بیماری دیابت برای پزشک محرز خواهد شد. البته نتیجه آزمایش در صورت داشتن بیماری‌های کلیوی و کبدی می‌تواند غیر عادی باشد.

نحوه عملکرد آزمایش  HbA1c

قند خون یا گلوکز زمانی در خون انباشته می‌شود، به هموگلوبین در گلبول‌های قرمز می‌چسبد، تست A1C مقدار گلوکز وصل شده به گلبول‌های قرمز خون را می‌سنجد. اگر مقدار گلوکز شما در هفته‌های اخیر زیاد باشد، نتیجه تست هموگلوبین A1C نیز بالا خواهد بود، چرا که این سلول‌ها به طور تقریبی تنها سه ماه طول عمر دارند. در واقع گلوکز وصل شده به هموگلوبین در طول سه ماه با این تست قابل‌سنجش است، نه فقط لحظه انجام تست.

آزمایش A1C ناشتا لازم دارد؟

برای انجام این آزمایش نیازی به ناشتا بودن نیست؛ زیرا HbA1c میانگین قند خون را در بازه زمانی ۲ تا ۳ ماه اندازه‌گیری می‌کند و غذا خوردن در کوتاه مدت تأثیری بر نتیجه آن ندارد.

A1C نرمال در افراد دیابتی چند است؟|A1C در افراد دیابتی

برای کسانی که قبلاً به دیابت نوع یک یا نوع دو مبتلا بودند، سطح هدف HbA1c، بسته به سن، شرایط جسمی و نوع درمان متفاوت است. اما در حالت کلی، رنج نرمال هموگلوبین A1C برای بیماران دیابتی توصیه می‌شود:

• کمتر از ۷ درصد: این مقدار نشانگر کنترل مناسب دیابت است. بیشتر افراد دیابتی باید A1C خود را زیر ۷ درصد نگه دارند تا خطر عوارض طولانی مدت کاهش یابد.
• بین ۷ تا ۸ درصد: ممکن است برای بعضی از افراد دیابتی مسن‌تر یا افرادی با مشکلات سلامتی خاص، مقدار A1C بین ۷ تا ۸ درصد ایده آل باشد. این مقدار را معمولاً زمانی توصیه می‌کنیم که خطرات پایین آمدن بیش از حد قند خون وجود دارد.
• بالاتر از ۸ درصد: مقدار A1C بالاتر از ۸ درصد معمولاً نشانگر کنترل نامناسب دیابت و نیاز به بازبینی درمان دارد. در این شرایط احتمال عوارض جدی دیابت نظیر مشکلات قلبی، کلیوی، بینایی و عصبی افزایش پیدا می‌کند.

دقت نتایج و عوامل مؤثر بر جواب آزمایش  HbA1c

در حال حاضر دقت این تست بسیار بالا رفته است، اما نکته‌ مورد توجه این است که تست امکان دارد مقدار قند خون را نیم درصد پایین‌تر و یا بالاتر نشان دهد. در برخی افراد، با وجود ابتلا به دیابت، نتیجه تست ممکن است طبیعی نشان داده شود و پزشک به علت سایر علائم که در فرد وجود دارد از او بخواهد که دوباره این تست را تکرار کند. عواملی که بر جواب آزمایش هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) تاثیر می‌گذارند، شامل موارد زیر می‌شوند.

1. ابتلا به مالاریا
2. مشکلات مرتبط با گردش خون
3. طول عمر کمتر از سه ماه گلبول‌های قرمز
4. ابتلا به نارسایی کلیه یا بیماری‌های کبدی
5. مصرف برخی داروهای خاص مانند استروئیدها
6. اضطراب پیش از تست یا افسردگی طولانی‌مدت
7. برخی فاکتورهای وراثتی مانند خونریزی‌های داخلی
8. کم‌خونی شدید یا سایر بیماری‌های مرتبط با هموگلوبین
9. مصرف مکمل‌ها یا ویتامین‌های خاص مانند ویتامین C و E
10. تعلق به برخی نژادها مانند آفریقایی، آسیای جنوب شرقی و مدیترانه‌ای که ممکن است تفسیر متفاوتی نیاز داشته باشند.

آزمایش HbA1c هر چند وقت یکبار باید تکرار شود؟

بازه زمانی تکرار این آزمایش به عواملی متعددی از جمله نوع دیابت، وضعیت کنترل قند خون و برنامه درمانی فرد وابسته است.

• اگر به پیش دیابت یا همان پره دیابت مبتلا هستید، لازم است که این تست را هر سال انجام دهید.
• چنان­چه بیماری دیابت نوع یک دارید احتمالا هر سال 3 تا 4 بار این تست را تکرار می‌کنید.
• اگر به دیابت نوع دو مبتلا هستید و نیازی به استفاده از انسولین ندارید و همچنین میزان قند خون شما در محدوده هدف است، لازم است که دو بار در سال این تست را انجام دهید.

اگر نتیجه آزمایش هموگلوبین گلیکوزیله بالا باشد چه باید کرد؟

اگر میزان هموگلوبین بالا باشد نشان‌ دهنده این است که دیابت فرد کنترل شده نیست. این مسئله می‌تواند بسیاری از بیماری‌های دیگر را برای فرد به وجود بیاورد. در ادامه به این بیماری‌ها اشاره می‌کنیم:

• بیماری‌های قلبی عروقی مثل سکته قلبی و یا حملات قلبی
• بیماری‌های مربوط به کلیه
• آسیب‌های عصبی
• صدمه به چشم‌ها که در نهایت منجر به کوری می‌شود.
• بی‌حس شدن دست‌ها و پاها، مور مور شدن و کرختی در پاها به علت این که اعصاب پا دچار آسیب شده‌اند.
• طولانی شدن بهبود زخم‌ها و احتمال عفونت

موارد بالا در صورتی رخ می‌دهد که فرد میزان قند خون خود را کنترل نکند.

چنان چه در مراحل ابتدایی دیابت نوع دوم هستید، تغییرات در نوع و روش زندگی می‌تواند تا حد زیادی این بیماری را درمان کند. برای مثال اگر شما دارای اضافه وزن هستید لازم است که یک رژیم غذایی مناسب بگیرید. مواد مضر را از رژیم غذایی خود حذف کنید. همچنین انجام ورزش‌های منظم به شما کمک می‌کند تا قند خون شما در محدوده کنترل‌شده‌ قرار بگیرد، اما دیابت نوع اول در صورتی که تشخیص داده شود نیاز به تزریق انسولین دارد.

پیشنهاد مطالعه: دسرهای سالم برای رژیم‌ غذایی دیابت

عوارض بالا بودن HbA1c

در صورت بالا بودن میزان a1c و تداوم آن برای چندین سال، احتمال بروز مشکلات زیر وجود دارد:

• رتینوپاتی (آسیب رسیدن به شبکیه چشم)
• نفروپاتی (آسیب رسیدن به کلیه‌ها)
• نوروپاتی (آسیب رسیدن به اعصاب)
• گاستروپارزیس (دیر تخلیه شدن محتویات معده)
• بیماری‌های قلبی
• سکته مغزی
• مشکلات مرتبط با پا و یا قطع عضو

چگونه ای وان سی را پایین بیاوریم؟

ای وان سی قابل کنترل است و برای درمان HbA1c بالا و درمان ای وان سی بالا می‌توانید با ایجاد تغییرات ساده در تغذیه، فعالیت بدنی مناسب و اصلاح سبک زندگی می‌توان آن را کاهش دهید.

1. فعالیت بدنی منظم: انجام پیاده‌روی روزانه، ورزش‌های هوازی و تمرینات مقاومتی به کاهش قند خون کمک می‌کند.
2. کنترل مداوم قند خون: اندازه گیری روزانه قند خون و کنترل مداوم آن به شما کمک می‌کند تا بتوانید A1C را کاهش بدهید.
3. دارو درمانی و انسولین: مصرف داروهای دیابت و انسولین مطابق با تجویز پزشک در کاهش قند خون و کنترل A1C بسیار اثرگذار است.
4. مدیریت استرس: استرس باعث افزایش سطح قند خون می شود و با استفاده از تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند ورزش یوگا، مدیتیشن و تنفس عمیق می‌توان قند خون را کنترل نمود.

اصلاح تغذیه

تغذیه هوشمند نقش اساسی و مهمی را در بهبود میانگین قند خون ایفا می‌کند. با ایجاد تغییرات کوچک اما هدفمند می‌توان به‌مرور زمان اثرات چشمگیری را بر روی میزان A1C مشاهده نمود.

• مصرف نان سفید و برنج سفید را محدود کنید
• استفاده از منابع عالی فیبر مانند سبزیجات با برگ سبز، بذر کتان، سیب
• از حبوبات، جو دوسر، سبزیجات و نان‌های سبوس‌دار در رژیم غذایی خود استفاده کنید.
• توصیه می‌شود در غذاها از پروتئین (مرغ، تخم‌مرغ و حبوبات) و همچنین از چربی‌های سالم (آجیل، آووکادو و روغن زیتون) استفاده کنید.
• وعده‌های غذایی خود را به صورت کوچک و منظم تقسیم بندی کنید. بهتر است وعده‌ها به سه وعده اصلی و دو میان‌وعده سبک تقسیم شوند.

پایین اوردن سریع ای وان سی؛ آیا امکان پذیر است؟

بالا بودن A1C به معنی افزایش قند خون بدن در چند ماه اخیر است و برای کاهش آن باید بر روی اقدامات کلیدی متمرکز شوید. حذف قندهای ساده، محدود کردن مصرف کربوهیدرات مانند نان و برنج سفید، افزایش تحرک و فعالیت‌های روزانه و همچنین تنظیم ساعت خواب، از جمله اقداماتی است ک با رعایت کردن آن‌ها می‌توان میزان A1C را به سرعت کاهش داد.

سخن پایانی

در این مقاله در مورد آزمایش هموگلوبین A1C(ای وان سی) یا HbA1c برای دیابت و تفسیر آن با شما صحبت کردیم. اگر علائم دیابت را در خود مشاهده می‌کنید و یا قبل از این به پیش دیابت مبتلا بوده‌اید لازم است که برای انجام تست دیابت به پزشک مراجعه کنید. در صورتی که پزشک صلاح بداند برای شما تست هموگلوبین گلیکوزیله در نظر می‌گیرد.با ثبت نتایج آزمایشی خود در اپلیکیشن سیناکر، می‌توانید سوابق آزمایشگاهی خود را همیشه همراه خود داشته باشید.