افت فشار خون وضعیتی یا هیپوتانسیون ارتواستاتیک به حالتی گفته میشود که در آن بدن در زمان تغییر وضعیت، توانایی خود را جهت تنظیم سریع فشار خون از دست داده و فرد دچار علائم ناخوشایندی میشود. در بیشتر موارد این اختلال به صورت ناگهانی ظاهر میشود و در صورتی که جدی گرفته نشود، ممکن است با عوارضهایی مانند احساس ناپایداری یا کاهش تعادل مواجه شوید.
شناخت این عارضه و توجه به عوامل مؤثر بر آن به ما کمک میکند تا بتوانیم در سنین بالاتر از عوارض این بیماری پیشگیری کرده و سلامت خود را حفظ کنیم. به همین منظور در این مقاله از سایت سیناکر قصد داریم به طور مفصل شما را با افت فشار خون وضعیتی، علائم و دلایل وقوع آن آشنا کرده و به نکاتی پیرامون روشهای درمان و پیشگیری از افت فشار خون وضعیتی اشاره کنیم، پس لطفاً تا انتهای این مطلب ما را همراهی کنید.
آنچه در این مقاله خواهید خواند
- افت فشار خون وضعیتی چیست؟
- علائم افت فشار خون ارتواستاتیک (هیپوتانسیون ارتواستاتیک) چیست؟
- علائم افت فشار خون هنگام ایستادن
- علل افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic hypotension)
- افت فشار خون وضعیتی در سالمندان
- ارتباط افت فشار خون وضعیتی با کمآبی بدن
- داروهای مؤثر در ایجاد هیپوتانسیون ارتواستاتیک
- روشهای تشخیص افت فشار خون وضعیتی
- آیا آزمایشی برای افت فشار خون ارتواستاتیک وجود دارد؟
- درمان افت فشار خون وضعیتی
- درمان خانگی افت فشار خون هنگام ایستادن
- پیشگیری از افت فشار خون وضعیتی
- چه زمانی افت فشار خون وضعیتی خطرناک است؟
- افت فشار وضعیتی چه مشکلاتی به همراه دارد؟
- برای کاهش مشکلات ناشی از افت فشار خون وضعیتی چه کنیم؟
- تفاوت افت فشار خون وضعیتی با افت فشار خون معمولی
افت فشار خون وضعیتی چیست؟
هیپوتانسیون ارتواستاتیک یا همان افت فشار خون وضعیتی، در واقع حالتی است که از تغییر وضعیت بدن ناشی میشود؛ مانند زمانی که فرد پس از نشستن یا دراز کشیدن از جای خود بلند میشود. در این حالت به دلیل نیروی جاذبه زمین، خون در قسمت پاها تجمع مییابد. سپس به دنبال آن بدن در تلاش است تا برای اکسیژنرسانی به مغز، خون را به سمت بالا و به سمت مغز هدایت کند. در صورتی که بدن در انجام این کار به اندازه کافی موفق نباشد، فشار خون فرد دچار کاهش شده و ممکن است دچار علائمی مانند سرگیجه، تاری دید یا غش شود.
علائم افت فشار خون ارتواستاتیک (هیپوتانسیون ارتواستاتیک) چیست؟
همه علائم زمانی اتفاق میافتد که بعد از نشستن یا دراز کشیدن از جای خود بلند میشوید. آنها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- احساس سبکی سر یا سرگیجه
- تاری یا تاری دید
- ضعف
- غش کردن یا از حال رفتن
علائم افت فشار خون هنگام ایستادن
زمانی که به طور ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته بلند میشوید، ممکن است دچار افت فشار خون شوید. نشانههای زیر علائم افت فشار خون ارتواستاتیک هستند که آنها را نام میبریم:
- تاری دید
- سردرد
- تهوع
- تپش قلب
- تنگی نفس
- مشکل در تمرکز
- احساس گرما یا عرق کردن
- درد سینه، شانه یا گردن
علل افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic hypotension)
بیشترین دلیل مرتبط با افت فشار خون ارتواستاتیک مربوط به از دست دادن مایع درون رگهای خونی میشود. از دست دادن مایع درون رگهای خونی میتواند دلایلی نظیر کم آبی بدن ناشی از اسهال و استفراغ و یا استفاده از داروهایی مانند دیورتیکها باشد. این دارو در رهایی بدن از شر آب و نمک اضافی از طریق ادرار بسیار مؤثر است.
از دیگر دلایل افت فشار خون وضعیتی میتوان به از دست دادن خون، کم خونی و سایر شرایطی که منجر به کاهش شمارش گلبول قرمز خون میشود، اشاره کرد؛ زیرا زمانی که در جریان خون، گلبولهای قرمز کمتری برای حمل اکسیژن وجود داشته باشد، ممکن است فرد احساس سرگیجه و سبکی سر کند.
علاوه بر موارد فوق، برخی از داروها مانند بتابلوکرها و داروهای ضد افسردگی نیز میتوانند از دلایل ایجاد افت فشار خون ارتواستاتیک باشند. کار یا ورزش در هوای گرم، بستری بودن برای مدت طولانی، بیماری پارکینسون، بارداری و بیماریهای قلبی مانند ریتم نامنظم قلب و بیماری دریچه قلب نیز سایر علتهای فشار خون وضعیتی هستند.
افت فشار خون وضعیتی در سالمندان
افت فشار خون وضعیتی یکی از مشکلات شایعی است که بیشتر سالمندان با آن دست و پنجه نرم میکنند و این حالت برای آنها اغلب در زمان تغییر وضعیت بدن از حالت خوابیده یا نشسته به حالت ایستاده اتفاق میافتد. در این حالت، فشار خون فرد به طور ناگهانی کاهش مییابد و او احساس سرگیجه، ضعف و تاری دید کرده و یا غش میکند. با افزایش سن این مسئله اغلب به دلیل کاهش توانایی بدن جهت تنظیم سریع فشار خون رخ میدهد.
مصرف برخی داروها، کمآبی بدن و بیماریهای قلبی یا عصبی باعث افزایش خطر افت فشار خون وضعیتی شده و عدم توجه کافی به آن باعث زمین خوردن سالمندان میشود. برای کاهش این علائم به سالمندان توصیه میشود تا حالت بدن خود را به آرامی تغییر بدهند و از ایستادن ناگهانی پرهیز کنند. همچنین مصرف مایعات کافی در پیشگیری از مشکل افت فشار خون وضعیتی بسیار مؤثر است. توجه داشته باشید که این مشکل در سالمندان، اغلب با بیماریهای مرتبط با سن نظیر نارسایی قلبی، دیابت یا ضربان پایین قلب همراه است و در صورتی اتفاق میافتد که فشار سیستولیک پایینتر از ۹۰ و دیاستولیک نیز زیر ۶۰ باشد.
ارتباط افت فشار خون وضعیتی با کمآبی بدن
کمآبی بدن، یکی از عوامل مهمی است که باعث افت فشار خون وضعیتی میشود. زمانی که بدن به اندازه کافی مایعات دریافت نکند، حجم خون کاهش یافته و به دنبال آن در زمان تغییر وضعیت، خصوصاً در زمانی که فرد در حالت ایستاده قرار دارد، بدن توانایی سریع تنظیم فشار خون را از دست میدهد. در این شرایط، برای لحظاتی خونرسانی به مغز ضعیف شده و فرد احساس سرگیجه، سبکی سر یا ضعف میکند.
این وضعیت در سنین بالاتر بیشتر قابل مشاهده است؛ زیرا به مرور زمان احساس تشنگی در افراد نیز کمتر شده و بدن برای جبران کمبود مایعات کندتر واکنش نشان میدهد. مصرف منظم و کافی مایعات در پیشگیری از افت فشار خون وضعیتی و کاهش شدت علائم آن بسیار اثرگذار است.
داروهای مؤثر در ایجاد هیپوتانسیون ارتواستاتیک
بیشتر پزشکان برای درمان افت فشار خون ارتواستاتیک، دارویی به نام میدودرین را تجویز میکنند. این دارو خصوصاً در مواردی که افت فشار خون ارتواستاتیک بسیار طولانی شود، مورد استفاده قرار میگیرد. در اغلب موارد از میدودرین به عنوان افزایش دهنده سطح فشار خون در حالت ایستاده استفاده میشود.
روشهای تشخیص افت فشار خون وضعیتی
در مطالب فوق به علائم افت فشار خون وضعیتی اشاره کردیم. در صورتی که فردی با این علائم رو به رو شد، لازم است در ابتدا پزشک سابقه پزشکی او را مورد بررسی قرار بدهد و بنا بر تشخیص او، باید آزمایشاتی جهت اینکه آیا بیماری زمینهای باعث ایجاد علائم شده است یا خیر، انجام شود. به عنوان مثال در صورتی که مصرف داروی خاصی باعث کاهش فشار خون شده باشد، ممکن است پزشک با تغییر دوز دارو یا جایگزین کردن آن با داروی دیگر، این مشکل را برطرف کند.
همچنین الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG) که سیگنالهای الکتریکی قلب را کنترل میکند، قابلیت کشف و تشخیص بینظمی در ریتم قلب و مشکلات مربوط به خون و اکسیژن رسانی به قلب را دارند. با استفاده از سونوگرافی قلب یا اکوکاردیوگرام، دریچههای قلب با استفاده از امواج صوتی مورد ارزیابی قرار میگیرد و اختلالات زمینهای آشکار میشوند.
آیا آزمایشی برای افت فشار خون ارتواستاتیک وجود دارد؟
بله، چند آزمایش وجود دارد که میتواند به پزشک شما کمک کند تا بفهمد که آیا افت فشار خون ارتواستاتیک باعث علائم شما میشود یا خیر. سادهترین آزمایش اندازه گیری فشار خون و نبض شما در حالت نشسته یا دراز کشیده و سپس دوباره بعد از ایستادن است. سایر آزمایشات میتواند شامل موارد زیر باشد:
- آزمایش خون برای بررسی اینکه آیا شما به بیماری “کم خونی” مبتلا هستید یا خیر، یعنی زمانی که بدن گلبولهای قرمز بسیار کمی دارد.
- آزمایش خون برای بررسی اینکه خون شما تعادل شیمیایی مناسبی دارد و سطح مایعات شما در محدوده مناسب است.
- آزمایشهایی برای اطمینان از اینکه قلب شما به درستی پمپاژ میکند.
درمان افت فشار خون وضعیتی
از راههای متعددی میتوان برای مدیریت یا پیشگیری از افت فشار خون ارتواستاتیک استفاده کرد که در بیشتر آنها به مصرف دارو توصیه نمیشود. سعی کنید با نوشیدن مایعات زیاد، آب بدن خود را حفظ کرده و به صورت هیدراته نگه دارید. لازم است تا مایعاتی که در اثر اسهال یا استفراغ از دست رفته، به سرعت جایگزین شوند. همچنین باید از مصرف الکل خودداری کرده و یا آن را تا حد ممکن محدود کنید؛ چرا که الکل علائم افت فشار خون ارتواستاتیک را تشدید میکند.
با صلاح دید پزشک معالج در وعدههای غذایی خود از نمک بیشتر استفاده کنید، زیرا مصرف نمک زیاد باعث افزایش فشار خون میشود. علاوه بر این موارد بهتر است که از فعالیتهای شدید در هوای آب و گرم اجتناب کنید، همچنین هنگام بلند شدن از رختخواب، پیش از ایستادن سعی کنید یک دقیقه بر روی لبه تخت بنشینید. استفاده از جورابهای فشرده نیز در تقویت گردش خون بسیار مؤثر هستند و از تجمع مایع در پاها نیز پیشگیری میکنند.
درمان خانگی افت فشار خون هنگام ایستادن
با رعایت چند نکته ساده میتوان مشکل افت فشار خون در هنگام ایستادن را کنترل نمود. تغییر وضعیت بدن بهآرامی، نوشیدن مایعات کافی و اجتناب از ایستادن طولانی مدت، در کاهش سرگیجه و احساس سبکی سر بسیار مؤثر است. همچنین پوشیدن جوراب واریس و انجام ورزشهای سبک نیز باعث بهبود گردش خون شده و به پیشگیری از زمین خوردن سالمندان نیز کمک بسیار زیادی میکند.
پیشنهاد مطالعه: آنچه باید در مورد فشار خون پایین بدانیم
پیشگیری از افت فشار خون وضعیتی
اقدامات زیر به شما در پیشگیری از افت فشار خون وضعیتی کمک میکنند:
- نوشیدن مایعات مخصوصاً آب به مقدار زیاد و هیدراته نگه داشتن بدن به شما در جلوگیری از فشار خون پایین و علائم آن کمک فراوانی میکند.
- از مصرف الکل جداً خودداری کنید؛ چرا که باعث بدتر شدن علائم افت فشار خون وضعیتی میشود.
- ورزش منظم قلبی عروقی در کاهش علائم افت فشار خون وضعیتی بسیار مؤثر است.
- سعی کنید از خم شدن در ناحیه کمر پرهیز کنید و در هنگام برداشتن چیزی از روی زمین، بهتر است از زانوهای خود کمک بگیرید.
- بهتر است به صورت آرام از حالت نشسته و خوابیده بلند شوید. بعد از بلند شدن از خواب، ابتدا مدتی نزدیک لبه تخت خود نشسته و سپس به آهستگی بلند شوید.
- هنگامی که قصد خوابیدن دارید، سر خود را کمی به سمت بالاتر آورده تا از اثرات گرانش زمین جلوگیری شود.
- در صورتی که با علائم افت فشار خون ارتواستاتیک مواجه شدید، سعی کنید رانهای خود را روی هم قرار داده و آنها را فشار دهید. این کار به شما در کاهش علائم افت فشار کمک میکند.
- اگر بعد از خوردن غذا فشار خون کاهش یابد، ممکن است پزشک به شما خوردن وعدههای غذایی کوچک و مکرر را پیشنهاد کند.
چه زمانی افت فشار خون وضعیتی خطرناک است؟
به طور کلی اگر علائم افت فشار خون وضعیتی، به صورت شدید، مکرر و یا طولانی مدت باشند، آن را به عنوان مشکلی خطرناک در نظر میگیرند. اگر کاهش فشار خون با سرگیجه شدید، تاری دید، عدم تعادل یا بیهوشی همراه شود، احتمال خطر زمین خوردن و آسیبدیدگی، خصوصاً در افراد سالمند، به میزان چشمگیری بیشتر میشود.
افت فشار وضعیتی چه مشکلاتی به همراه دارد؟
افت فشار خون ارتواستاتیک میتواند منجر به زمین خوردن و آسیب شود. افراد مبتلا به افت فشار خون ارتواستاتیک ممکن است در معرض خطر بیشتری برای سایر مشکلات سلامتی از جمله مشکلات قلبی باشند. در صورت افتادن و ضربه به سر یا آسیب دیدگی با پزشک خود تماس بگیرید تا راهنمایی بگیرید. اگر علائم حمله قلبی دارید فوراً برای کمک اضطراری با اورژانس تماس بگیرید. علائم حمله قلبی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- حس فشار، درد یا ناراحتی قفسه سینه
- مشکلات تنفسی، عرق کردن، ناراحتی معده، یا پوست سرد و مرطوب (عرق سرد)
- درد در بازوها، کمر یا فک شما
- دردی که با فعالیت بدتر می شود، مانند بالا رفتن از پله ها
برای کاهش مشکلات ناشی از افت فشار خون وضعیتی چه کنیم؟
برای کاهش مشکلات ناشی از افت فشار خون ارتواستاتیک روشهایی وجود دارد که شما میتوانید هر یک از آنها را انجام دهید. در ادامه هر یک از این کارها را توضیح دادهایم، اما شما باید این موارد را فقط پس از صحبت با پزشک خود انجام دهید.
- به آرامی بایستید و به بدن خود زمان دهید تا سازگار شود. این امر به ویژه هنگامی که صبحها از رختخواب بیرون میآیید بسیار مهم است. با نشستن و کمی صبر شروع کنید. سپس، پاهای خود را روی کنار تخت بچرخانید و کمی صبر کنید. وقتی میایستید، مطمئن شوید که چیزی برای نگه داشتن آن در صورت شروع احساس سرگیجه دارید.
- اگر علائم بعد از غذا خوردن دارید، ممکن است به ایجاد تغییراتی در عادات غذایی خود کمک کند. به عنوان مثال، میتوانید سعی کنید از وعدههای غذایی پرحجم خودداری کنید، از وعدههای غذایی کم کربوهیدرات استفاده کنید و همراه با غذا آب بنوشید. وقتی از پشت میز غذا بلند میشوید به آرامی بایستید.
- فعالیتهایی را که میتوانند باعث گرمازدگی یا تعریق زیاد شما شوند را محدود کنید. به عنوان مثال میتوان به دوش آب گرم، دویدن یا پیاده روی اشاره کرد. این موارد میتواند افت فشار خون ارتواستاتیک را بدتر کند.
- مطمئن شوید که مایعات کافی بنوشید، به خصوص در هوای گرم.
- از بالش های اضافی یا یک تخت قابل تنظیم برای بلندتر کردن سر تخت خود استفاده کنید. با این کار سرتان کمی بالاتر از قلبتان قرار میگیرد.
- از مصرف زیاد الکل خودداری کنید.
تفاوت افت فشار خون وضعیتی با افت فشار خون معمولی
اصلیترین تفاوت بین افت فشار خون وضعیتی و افت فشار خون معمولی به علت و زمان بروز آنها مربوط میشود. در ادامه هر دو عنوان را به طور مجزا مورد بررسی قرار میدهیم:
افت فشار خون وضعیتی (هیپوتانسیون ارتواستاتیک)
فشار خون وضعیتی در زمان تغییر وضعیت بدن، خصوصاً از حالت نشسته یا خوابیده به حالت ایستاده، به طور ناگهانی دچار افت و کاهش شده و اغلب با علائمی مانند سرگیجه، سبکی سر، تاری دید و در بعضی موارد شدید با بیهوشی همراه است. عمدهترین دلایل بروز این مسئله به مشکلات تنظیم فشار خون یا کمآبی بدن مربوط میشود.
افت فشار خون معمولی (هیپوتانسیون مزمن یا پایه)
مشکل فشار خون پایین به طور دائمی یا طولانی مدت، بدون آنکه الزاماً تغییر وضعیتی در بدن ایجاد شود، وجود دارد. علت بروز این نوع افت فشار میتواند به بیماریهای مزمن، نارسایی قلبی، مشکلات غدد یا عوامل ژنتیکی مرتبط باشد و اغلب در آن با علائم خفیفتری نظیر احساس خستگی، ضعف و سردرد مواجه میشویم.
سخن پایانی
افت فشار خون ارتواستاتیک، لزوماً به عنوان یک بیماری جدی در نظر گرفته نمیشود؛ اما بهتر است در صورت بروز مکرر این مشکل، فوراً به پزشک معالج خود مراجعه کرده و از مشاورههای لازم را دریافت کنید. پزشک با تشخیص علل افت فشار خون وضعیتی، مشکل شما را تشخیص داده و بر اساس آن درمان را آغاز میکند. از اینکه تا انتهای این مقاله با ما همراه بودید، صمیمانه از شما تشکر میکنیم.