hgb در آزمایش خون + تفسیر آزمایش هموگلوبین

یکی از شاخصه‌های مهمی که در خون توسط پزشکان مورد بررسی قرار می‌گیرد، hgb یا هموگلوبین است و با بررسی میزان آن می‌توان به اطلاعات مهمی درباره سلامتی بدن از جمله کم خونی، دست پیدا کرد. در ادامه به برخی از رایج‌ترین سوالات شما از جمله:

1. هموگلوبین بالا نشانه چیست؟
2. آیا بالا بودن هموگلوبین خطرناک است؟
3. عوارض بالا بودن هموگلوبین خون چیست؟
4. علت پایین بودن hb در آزمایش خون چیست؟
5. مقدار نرمال hb در آزمایش خون چقدر است؟

پاسخ دهیم و شما را به طور کامل با hgb در آزمایش خون، مقدار نرمال آن در زنان و مردان، علائم و علت کاهش یا افزایش آن آشنا کنیم.

هموگلوبین (hgb) چیست؟

هموگلوبین (hemoglobin) در واقع پروتئینی است که به کمک مغز استخوان ساخته می‌شود و گلبول‌های قرمز آن را ذخیره می‌کنند. وظیفه اصلی این پروتئین‌ها کمک کردن به گلبول‌های قرمز جهت انتقال اکسیژن از ریه به تمام عضوهای بدن و بازگرداندن دی‌اکسید کربن به ریه‌ها است. همچنین هموگلوبین موجود در خون، میزان قرمز بودن گلبول‌های قرمز را مشخص می‌کند. در صورت نرمال نبودن میزان هموگلوبین در آزمایش خون، ممکن است علائمی مانند خستگی، تنگی نفس، سردرد، سرگیجه و… نمایان شوند.

آزمایش hgb (آزمایش هموگلوبین) چیست؟

آزمایش هموگلوبین خون یا آزمایش (Hgb) شامل بخشی از آزمایش شمارش کامل خون (CBC) می‌شود که در آن میزان هموگلوبین موجود در خون، مورد بررسی و اندازه گیری قرار می‌گیرد. زمانی هموگلوبین در نتیجه آزمایش از میزان طبیعی آن کمتر باشد، به معنای کاهش تعداد گلبول‌های قرمز است که به این وضعیت کم‌خونی نیز می‌گویند.

کم‌خونی می‌تواند دلایل مختلفی مانند کمبود ویتامین، خونریزی و یا بعضی از بیماری‌های مزمن داشته باشد. برای یافتن علت پایین بودن هموگلوبین در خون باید حتماً آزمایش‌های تکمیلی انجام شود.

چرا آزمایش هموگلوبین اهمیت دارد؟

در ادامه به بررسی اهمیت اندازه گیری هموگلوبین در آزمایش خون می‌پردازیم:

ارزیابی سلامتی عمومی و کلی بدن

درخواست آزمایش هموگلوبین بیشتر به دلیل بررسی سلامت کلی افراد صورت می‌گیرد. این آزمایش بخشی از شمارش کامل خون (CBC) است و به ما در شناسایی و تشخیص بسیاری از بیماری‌ها نظیر کم خونی کمک زیادی می‌کند.

تشخیص انواع بیماری‌ها

پزشکان معمولاً آزمایش هموگلوبین را زمانی درخواست می‌کنند که فرد با علائمی مانند ضعف شدید، خستگی مفرط، تنگی نفس یا سرگیجه به آن‌ها مراجعه کند. این علائم، کم خونی ناشی از کاهش گلبول‌های قرمز یا پلی سیتمی ورا را، به دلیل افزایش غیر طبیعی گلبول‌های قرمز نشان می‌دهند.

پیگیری بیماران مبتلا به اختلالات خونی

آزمایش هموگلوبین برای افرادی که به کم خونی یا پلی سیتمی ورا مبتلا هستند، به عنوان یکی از ابزارهای اصلی و مهم در کنترل روند بیماری و ارزیابی اثربخشی درمان محسوب می‌شود.

شناسایی و بررسی دیگر بیماری‌های جسمی

اختلالات کلیوی، بیماری‌های کبدی، سوء تغذیه، و حتی برخی از انواع سرطان بیماری‌هایی هستند که ممکن است در این آزمایش، تشخیص داده شوند. همچنین آزمایش هموگلوبین می‌تواند در تشخیص عدم اکسیژن رسانی به بیماران قلبی و ریوی نیز مؤثر باشد.

مقدار نرمال hb در آزمایش خون چقدر است؟ (هموگلوبین خون باید چند باشد)

جدول زیر می‌تواند به یکی از پرکاربردترین سوالات شما یعنی مقدار نرمال hb در آزمایش خون چقدر است؟ پاسخ کامل و دقیقی بدهد، البته باید بدانید که مقدار هموگلوبین طبیعی به عوامل مختلفی مانند سن، نوع جنسیت و شرایط زندگی افراد بستگی دارد.

لازم به ذکر است که مقادیر ذکر شده محدوده مرجع استاندارد هستند. با این وجود، این امکان وجود دارد که هر آزمایشگاه معیارهای متفاوتی داشته باشد و نتایج طبیعی و نرمال طبق روش‌های آزمایشگاهی متفاوت باشد.

هموگلوبین نرمال در زنان

هموگلوبین نرمال در زنان بالغ (غیرباردار) معمولاً بین ۱۲ تا ۱۶ گرم در دسی‌لیتر قرار دارد. در دوران بارداری، به دلیل افزایش حجم خون، این عدد معمولاً کمی پایین‌تر می‌آید و پزشک با توجه به سه‌ماهه بارداری، بازه طبیعی دیگری را طبیعی تعیین می‌کند.

تفسیر کامل آزمایش HGB (هموگلوبین)

برای مردان مقدار هموگلوبین کمتر از ۱۳ گرم در دسی‌لیتر غیر طبیعی تلقی می‌شود و این مقدار در زنانی که باردار نیستند، نباید کمتر از ۱۲ گرم در دسی‌لیتر باشد. با این وجود، این مقادیر با توجه به شرایط فردی و بیماری‌های خاص، متغیر است و همچنین باید توجه داشت که بازه طبیعی هموگلوبین در آزمایشگاه‌های مختلف، مقداری متفاوت در نظر گرفته می‌شود.

جهت تفسیر نتیجه آزمایش هموگلوبین، عواملی مانند سن، جنس و ملیت نیز ملاک قرار گرفته و به طور کلی، میزان هموگلوبین در واقع تعداد گلبول‌های قرمز و هماتوکریت خون را نشان می‌دهد.

آیا بالا بودن هموگلوبین خطرناک است؟

زمانی که تعداد گلبول‌های قرمز خون بیشتر از حد طبیعی (در مردان، هموگلوبین بیش از ۱۷.۵ گرم در دسی‌لیتر و در زنان بیش از ۱۵.۵ گرم در دسی‌لیتر) می‌شود، به معنای بالا بودن هموگلوبین در آزمایش خون است که با نام (پلی‌سیتمی) نیز شناخته می‌شود.

در بعضی موارد، بالا بودن هموگلوبین می‌تواند نشان‌دهنده حالت‌های فیزیولوژیک ساده (مثل زندگی در ارتفاعات) و یا بیماری زمینه‌ای مانند لخته شدن خون، سکته قلبی و مغزی و فشار خون بالا باشد. این خطرات علی‌الخصوص در پلی‌سیتمی ورا جدی بوده و به درمان و پیگیری دقیق پزشکی نیاز دارد.

عوارض بالا بودن هموگلوبین خون چیست؟

بالا بودن هموگلوبین در آزمایش خون به معنی پلی ‌سیتمی است و در این حالت تعداد گلبول‌های قرمز خون زیاد می‌شود. نشانه‌های رایج هموگلوبین بالا با علائم زیر همراه است:

علائم افزایش هموگلوبین

• احساس خارش
• احساس سردرد
• داشتن سرگیجه
• بیش از حد عرق کردن
• احساس خستگی مفرط
• وجود خونریزی و یا کبودی
• احساس ورم در ناحیه مفصل‌ها
• زردی پوست و یا چشم‌ها (یرقان)
• کم کردن وزن به صورت غیر عادی
• ظاهر شدن لکه‌های قرمز یا بنفش بر روی پوست

علت بالا بودن سطح هموگلوبین در آزمایش خون

علت بالا بودن سطح هموگلوبین در آزمایش خون دلایل مختلفی دارد و دلایلی که ممکن است سطح هموگلوبین خون را بالا ببرد به شرح زیر است:

شرایط جسمی و محیطی

1. ورزش سنگین و شدید
2. زندگی در ارتفاعات (جبران کمبود اکسیژن محیط)
3. استعمال دخانیات (کربوکسی‌هموگلوبین ناشی از دود سیگار)

دلایل پزشکی

• مشکلات کلیوی
• بیماری‌های ریوی یا نارسایی قلبی
• کمبود اکسیژن ناشی از مشکلات تنفسی یا خونی
• تولید بیش از حد گلبول قرمز توسط مغز استخوان
• مصرف برخی داروها و هورمون‌ها (مانند EPO به‌ویژه در دوپینگ ورزشی)

عوارض بالا بودن هموگلوبین خون

هموگلوبین بالا در بدن عوارضی همچون غلظت خون را ایجاد می‌کند که منجر به افزایش ویسکوزیته خون شده و به دنبال آن جریان خون کندتر از حالت عادی می‌شود؛ بنابراین با کاهش جریان خون در بدن، احتمال خطر لخته شدن خون در رگ‌ها افزایش می‌یابد.

ارتباط هموگلوبین بالا و سرطان

بالا بودن هموگلوبین در آزمایش خون به معنی پلی ‌سیتمی است و در این حالت تعداد گلبول‌های قرمز خون زیاد می‌شود. پلی‌سیتمی ورا در واقع سرطان خون است که در آن مغز استخوان بیش از حد لازم، گلبول قرمز را تولید می‌کند.

علائم و علت کاهش هموگلوبین پایین بودن (hb)

کاهش هموگلوبین در آزمایش خون، اصطلاحاً کم خونی نام دارد و در این حالت به میزان کافی گلبول قرمز در بدن فرد وجود ندارد.

هموگلوبین پایین نشانه چیست؟

عارضه‌های زیر شایع‌ترین علائم کاهش هموگلوبین در بدن است:

1. احساس خستگی
2. احساس نفس تنگی
3. رنگ پریدگی صورت
4. احساس درد در قسمت قفسه سینه
5. سرد بودن دست و پاها و یا ورم کردن آن‌ها
6. تغییرات ضربان قلب به صورت غیر عادی و یا سریع
7. داشتن سردرد و عدم توانایی در انجام فعالیت‌های روزانه

علت پایین بودن hb در آزمایش خون چیست؟

کاهش هموگلوبین در آزمایش خون دلایل مختلفی دارد که در ادامه آن‌ها را شرح می‌دهیم:

• مصرف الکل
• کم‌کاری تیروئید
• اهدای خون بیش از حد
• خونریزی شدید قاعدگی
• کمبود آهن در رژیم غذایی
• کمبود فولات یا ویتامین B۱۲
• بیماری‌های خودایمنی یا سرطان
• کم‌خونی داسی‌شکل (بیماری ژنتیکی)
• بیماری‌های مغز استخوان مانند لوسمی
• خونریزی شدید پس از جراحی یا آسیب جدی
• بیماری‌های کلیوی (کاهش تولید اریتروپویتین)
• بزرگی طحال ناشی از عفونت، بیماری کبدی یا سرطان
• خونریزی داخلی (زخم معده، سرطان معده یا روده بزرگ و…)

کمبود هموگلوبین خون باعث چه بیماری می‌شود؟

خستگی مفرط، بی حالی شدید، نارسایی‌های قلبی، کاهش عملکرد بدن در مواجه با بیماری‌ها، همگی از عوارض کمبود هموگلوبین خون در بدن هستند. عدم اکسیژن رسانی کافی به اندام‌ها باعث کاهش بازدهی آن‌ها شده و در طولانی مدت تشدید عوارض را به همراه دارد.

هموگلوبین پایین و سرطان؛ آیا ارتباطی وجود دارد؟

یکی از شایع‌ترین دلایل کم خونی مرتبط با سرطان، کمبود هموگلوبین است که می‌تواند به علت سرطان و یا هنگام مراحل درمان (شیمی درمانی) در شخص نمایان شود. همچنین شیمی‌درمانی با سرکوب مغز استخوان، هموگلوبین خون را پایین می‌آورد و بعد از درمان بهبود پیدا می‌کند. بیماری‌های کلیوی ناشی از سرطان نیز می‌تواند در افراد کم‌خونی ایجاد کند.

عوامل مؤثر بر تغییرات هموگلوبین در آزمایش خون

عوامل متعددی بر سطح هموگلوبین تأثیر می‌گذارند که شامل موارد زیر هستند:

• بارداری: در ایام بارداری حجم خون افزایش یافته و میزان سطح هموگلوبین معمولاً کم می‌شود.
• سابقه بیماری: بیماری‌های کلیوی، کبدی و برخی سرطان‌ها می‌توانند منجر به کاهش تولید هموگلوبین می‌شوند.
• سن و نوع جنسیت: معمولاً سطح هموگلوبین در مردان بیشتر از زنان است. همچنین، با بالاتر رفتن سن ممکن است میزان هموگلوبین کم شود.
• استعمال دخانیات: مصرف دخانیات سطح هموگلوبین در خون را افزایش داده و بدن برای جبران کاهش اکسیژن‌رسانی ناشی از دود سیگار، مجبور به تولید گلبول‌های قرمز بیشتری می‌شود.
• رژیم غذایی غیر اصولی: در صورتی که در رژیم غذایی شما به میزان کافی آهن، ویتامین B12 و یا فولیک اسید نباشد، سطح هموگلوبین کاهش می‌یابد که با مصرف مکمل‌های آهن می‌تواند سطح هموگلوبین را افزایش داد.

هموگلوبین چند خطرناک است؟ پاسخ به پرسش‌های رایج

طبق تحقیقات، محدوده نرمال هموگلوبین برای زنان حدود 12 تا 15.5 g/dL و برای مردان حدود 13.5 تا 17.5 g/dL  تعریف شده است. در ادامه با مقدار خطرناک هموگلوبین آشنا می‌شویم.

آیا هموگلوبین ۱۰ خطرناک است؟

بر اساس شواهد اگر چه میزان 10 g/dL کمتر از حد نرمال است و از علائم کم خونی به  شمار می‌رود، اما درکل برای افراد با این سطح از میزان هموگلوبین، جای هیچ گونه نگرانی نیست.

آیا هموگلوبین ۷ خطرناک است؟

هموگلوبین ۷ گرم در دسی‌لیتر معمولاً کم‌خونی شدید و وضعیتی جدی محسوب می‌شود و ممکن است نیاز به انتقال خون (گلبول قرمز فشرده PRBC) داشته باشد.

در هر صورت، تفسیر دقیق هر عدد بدون در نظر گرفتن سن، جنسیت، شرایط بالینی و آزمایش‌های تکمیلی امکان‌پذیر نیست و تشخیص نهایی باید توسط پزشک صورت گیرد.

هموگلوبین ۴، ۶، ۱۱، ۱۶ و ۱۸ خطرناک است؟

اعداد ۴ و ۶ به ‌شدت پایین‌تر از حد طبیعی هستند و نشانه کم‌خونی جدی به شمار می‌روند که به بررسی پزشکی نیازمند می‌باشد. عدد ۱۱ نیز کمی زیر محدوده نرمال زنان قرار می‌گیرد که به بررسی نیاز دارد. اعداد ۱۶ و علی‌الخصوص ۱۸ به سمت بالای محدوده نرمال یا بالاتر از آن هستند و با توجه به به سن، جنسیت و شرایط فرد ممکن است به بررسی علت افزایش هموگلوبین نیاز داشته باشند.

سخن پایانی

آزمایش هموگلوبین به علت تشخیص کم خونی و سایر اختلالات مرتبط با خون، نقش مهم و اساسی را در ارزیابی وضعیت سلامتی بدن دارد. در صورتی که به تفسیر نتیجه hgb در آزمایش خون نیاز دارید، پزشک عمومی و یا دکتر داخلی می‌توانند به شما کمک کنند. پزشک پس از بررسی دقیق نتیجه تست، مشاوره‌های لازم را به شما ارائه می‌دهد و در صورت نیاز شما را به سایر متخصصین مانند متخصص خون ارجاع می‌دهد.