چربی خون در آزمایش باید چند باشد؟ تفسیر کامل آزمایش چربی خون

آزمایش چربی خون که با عنوان آزمایش لیپید نیز شناخته می‌شود، یکی از شاخص‌های مهم برای بررسی و ارزیابی سلامت قلب و عروق به شمار می‌رود که این آزمایش برای اندازه گیری سطح چربی‌های خون مانند کلسترول کل، کلسترول خوب (HDL)، کلسترول بد (LDL)، تری گلیسیریدها توسط پزشک تجویز می‌شود و به آنها کمک می‌کند تا خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را کاهش داده و برای مدیریت و درمان آن‌ها روش‌ها و داروهای مناسب در نظر بگیرند.

بنابراین بهتر است چندوقت یکبار آزمایش چربی خون را تحت نظر پزشک انجام دهید تا از خطرت احتمالی جلوگیری کرده و به سلامت خود کمک کنید، به همین منظور در ادامه این مقاله از سایت سیناکر قصد داریم شما را با آزمایش چربی خون، نحوه تفسیر آن در منزل، شرایط لازم برای انجام آزمایش و… آشنا کنیم، پس تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.

آزمایش چربی خون چیست و چرا باید انجام دهیم؟

آزمایش چربی خون یا پنل چربی (Lipid Panel) به مجموعه‌ای از آزمایش‌های خونی اشاره دارد که میزان چربی‌های مختلف (لیپیدها) که شامل کلسترول تام، کلسترول خوب، کلسترول بد و تری‌گلیسیریدها را در خون شما بررسی و اندازه‌گیری می‌کند. انجام آزمایش چربی خون به دلایل مختلفی حائز اهمیت بوده که از جمله مهم‌ترین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

1. سطح بالای چربی‌های خاصی در خون، علی‌الخصوص LDL کلسترول و تری‌گلیسیریدها، می‌تواند منجر به افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی مانند تصلب شرایین (آترواسکلروز)، حمله قلبی و سکته مغزی شود.
2. پزشکان به وسیله این آزمایش می‌توانند وضعیت کلی سلامت شما را ارزیابی کرده تا در صورت نیاز برای تغییر سبک زندگی (مانند رژیم غذایی و ورزش) یا درمان دارویی برای کنترل سطح چربی خون توصیه‌هایی برای شما ارائه دهند.

انواع چربی‌های موجود در خون

چربی در خون انواع مختلفی دارد که هر یک از آنها نقش متفاوتی در بدن ایفا می‌کنند که در ادامه با هر یک از آنها بیشتر آشنا می‌شویم.

کلسترول خوب (HDL) چیست؟

کلسترول خوب (HDL) یا لیپو پروتئین با چگالی بالا مخفف عبارت High-Density Lipoprotein می‌باشد که حاوی مقدار زیادی پروتئین و کمی کلسترول است. این نوع لیپوپروتئین کلسترول اضافی را از بافت‌ها و دیواره عروق جمع‌آوری کرده و برای دفع به کبد می‌برد. لازم به ذکر است که بدانید، حدود یک سوم تا یک چهارم کلسترول خون از نوع اچ دی ال می‌باشد و با جلوگیری از تجمع کلسترول در عروق می‌تواند از بروز حملات قلبی پیشگیری کند.

کلسترول بد (LDL) چیست؟

کلسترول بد (LDL) یا لیپو پروتئین کم چگالی مخفف عبارت Low-Density Lipoprotein است و دارای مقدار زیادی کلسترول و مقدار کمی پروتئین می‌باشد که وظیفه اصلی آن حمل و انتقال کلسترول از کبد به سایر قسمت‌های بدن است. چنانچه میزان کلسترول LDL در خون افزایش یابد، می‌تواند در دیواره سرخرگ‌ها رسوب کرده و تنگی و گرفتگی عروق را به دنبال داشته باشد.

تری‌گلیسرید چیست و چه نقشی دارد؟

تری‌گلیسیریدها نوع دیگری از چربی می‌باشند که نقش مهم و اساسی در ذخیره انرژی دریافت شده از طریق غذا را ایفا می‌کنند. پس از خوردن غذا، چربی‌های موجود در غذا و همچنین قندهای اضافی که بدن مصرف نکرده‌اند تبدیل به کالری می‌شوند و در نتیجه افزایش تری‌گلیسیریدها در خون را به همراه دارند. لازم به ذکر است بدانید، سطوح بالای تری‌گلیسیرید، علی‌الخصوص همراه با LDL بالا یا HDL پایین می‌تواند افزایش خطر بیماری‌های قلبی را نیز در پی داشته باشد.

تفاوت کلسترول و تری گلیسرید

همان‌طور که می‌دانید کلسترول و تری‌گلیسرید هر دو از انواع چربی‌های موجود در بدن به شمار می‌روند، اما هر یک از آنها دارای ویژگی و نقش‌های متفاوتی می‌باشند که در ادامه با آنها بیشتر آشنا می‌شویم.

• کلسترول یک ماده چربی مومی شکلی می‌باشد که بدن برای ساخت سلول‌ها، برخی هورمون‌ها و ویتامین Dنیازمند آن می‌باشد. این ماده به طور طبیعی در کبد ساخته شده و همچنین از برخی مواد غذاهای حیوانی مانند گوشت، تخم ‌مرغ و لبنیات نیز تامین می‌شود. اگر میزان کلسترول در خون افزایش یابد، می‌تواند تنگی عروق و افزایش خطر بیماری‌های قلبی را در پی داشته باشد.
• تری‌گلیسرید‌ها نقش مهمی را در تامین انرژی بدن ایفا می‌کنند، زمانی که شما غذا می‌خورید بدن شما کالری‌های اضافی دریافتی از غذاها را به تری گلیسرید تبدیل کرده و در سلول‌های چربی ذخیره می‌کند تا در صورت نیاز از آنها مصرف کند. خوب است بدانید که اگر مقدار کالری دریافتی شما بیشتر از حد نیاز بدن باشد، سطح تری‌گلیسرید افزایش یافته و منجر به بیماری قلبی و سندرم متابولیک می‌شود.

چربی خون در آزمایش باید چند باشد؟

به طور کلی میزان کلسترول نرمال در آزمایش خون با توجه سن سن، جنسیت و وضعیت کلی سلامت فرد مشخص می‌شود. با این حال، محدوده توصیه شده کلسترول برای بزرگسالان به صورت زیر است:

آزمایش چربی خون چگونه انجام می‌شود؟

متخصص نمونه‌گیری معمولا آزمایش چربی خون را از طریق ورید بازو انجام برای اندازه‌گیری میزان کلسترول تام، LDL، HDL و تری‌گلیسرید انجام می‌دهد که باید تمامی مراحل نمونه‌گیری استریل شده باشد که آنها پس از پیدا کردن رگ مناسب، با استفاده از سوزن استریل شده مقداری از خون شما را در لوله نمونه گیری جمع آوری می‌کنند و برای بررسی‌های بیشتر به آزمایشگاه ارسال می‌نمایند.

به شما توصیه می‌کنیم برای گرفتن نتیجه دقیق و درست از سطح کلسترول و تری‌گلیسریدهای موجود در خون خود، بین ۸ تا ۱۲ ساعت پیش از انجام آژمایش ناشتا باشید و چیزی بجز آب مصرف نکنید، چرا که خوردن و نوشیدن سایر مواد غذایی ممکن است به طور موقت موجب افزایش تری‌گلسرید‌ها شود که در نتیجه جواب آزمایش شما را مختل می‌کند.

شرایط آزمایش چربی خون

برای دستیابی به نتایج دقیق و صحیح آزمایش چربی خون بهتر است چند نکات ساده اما ضروری که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم را رعایت کنید.

شرایط آزمایش چربی خون

1. ناشتا بودن: برای جلوگیری از افزایش تری گلیسریدها بهتر است ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از انجام آزمایش ناشتا باشید و چیزی بجز آب نخورید تا نتیجه آزمایش دچار خطا نشود.
2. مصرف داروها: اگر هرگونه دارویی خاصی از جمله قرص‌های ضدبارداری، مدرها، یا داروهای کاهش ‌دهنده فشار خون استفاده می‌کنید، حتما پزشک خود را در جریان آنها بگذارید، چرا که می‌توانند در نتیجه آزمایش موثر باشند.
3. عدم مصرف الکل: ۲۴ ساعت پیش از انجام آزمایش چربی خون به شما پیشنهاد می‌کنیم از مصرف نوشیدنی‌های الکلی خودداری نمایید، چرا که آنها می‌توانند سطح تری‌گلیسرید را به‌ طور چشمگیری افزایش دهند.
4. پرهیز از استرس و فعالیت بدنی سنگین: به شما پیشنهاد می‌کنیم یک روز قبل از آزمایش استراحت کافی داشته باشید و فعالیت سبک یا متوسطی داشته باشید، چرا که استرس و اضطراب، ورزش سنگین می‌توانند بر سطح برخی چربی‌ها موثر باشند.

تفسیر آزمایش چربی خون|تفسیر نتایج آزمایش چربی خون

آزمایش چربی خون معمولاً شامل موارد زیر است که هر یک را به طور مجزا در جدول زیر مورد بررسی قرار می‌دهیم:

دلایل بالا رفتن چربی خون

بالا رفتن چربی خون که اصطلاحا به آن هیپرلیپیدمی نیز می‌گویند، ممکن است بنا به دلایل مختلفی رخ دهد که در ادامه با هر یک از آنها به طور جداگانه آشنا می‌شویم.

1. تغذیه ناسالم و مصرف چربی‌های اشباع: از جمله شایع‌ترین دلایل بالا رفتن چربی خون می‌توان به مصرف زیاد چربی‌های اشباع شده و ترانس، کلسترول، شکر و کربوهیدرات‌های تصفیه شده اشاره کرد.
2. کم ‌تحرکی و چاقی: عدم فعالیت‌های بدنی کافی، کم تحرکی، اضافه وزن و چاقی علی‌الخصوص تجمع چربی در ناحیه شکمی نیز در روند افزایش چربی خون نقش موثری را ایفا می‌کنند.
3. زمینه‌های ژنتیکی: عوامل ژنتیکی نیز می‌تواند در بالا رفتن چربی خون تاثیر داشته باشد، به همین دلیل برخی از افراد ممکن است به طور ارثی مستعد داشتن سطوح بالای چربی خون باشند.
4. بیماری‌ها و داروهای مؤثر بر سطح چربی: دیابت نوع ۲، کم‌کاری تیروئید و بیماری‌های کلیوی از جمله بیماری‌هایی هستند که می‌توانند در بالا رفتن سطح چربی خون موثر باشند، همچنین مصرف برخی از داروها به عنوان عارضه جانبی باعث افزایش چربی خون می‌شوند.

آزمایش چربی خون کودکان

معمولا اگر عوامل خطر خاصی از جمله سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس یا کلسترول بالا، چاقی، یا ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت وجود داشته باشد، پزشکان آزمایش چربی خون تجویز می‌کنند و هدف اصلی آنها از این آزمایش، شناسایی زودهنگام کودکانی می‌باشد که ممکن است در معرض خطر بالای بیماری‌های قلبی در آینده قرار بگیرند.

آزمایش چربی خون برای اولین بار در کودکان بین سنین ۹ تا ۱۱ سالگی توصیه می‌شود و اگر نتیجه نرمال باشد و عوامل خطری وجود نداشته باشد، بهتر است هر پنج سال این آزمایش تکرار شود، اما اگر کودک شما چاق باشد یا عوامل خطری در نتیجه آزمایش آن وجود داشته باشد، پزشک ممکن است این آزمایش را در فواصل زمانی کوتاه‌تری تکرار کند.

تشخیص چربی خون بدون آزمایش؛ آیا امکان‌پذیر است؟

پیش از هرچیزی باید بدانید که تشخیص سطح چربی خون بدون آژمایش امکان پذیر نمی‌باشد، اما برخی علائم و نشانه‌ها ممکن است به طور غیرمستقیم به شما کمک کنند تا متوجه بالا رفتن چربی خون شوید. (این علائم به تنهایی تشخیص قطعی به شمار نمی‌روند و به تأیید آزمایشگاهی نیاز دارند.)

1. بیماری عروق محیطی
2. زانتوما (Xanthoma)
3. حلقه شیری رنگ دور قرنیه چشم (Arcus Senilis)
4. درد قفسه سینه، تنگی نفس، سکته قلبی یا مغزی

تفسیر آزمایش چربی خون در خانه؛ چگونه نتایج را بخوانیم؟

نتایج آزمایش چربی خون برای ارزیابی خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی صورت می‌گیرد و شما برای خواندن آزمایش چربی خون در خانه باید به مقادیر کلسترول تام، کلسترول بد (LDL)، کلسترول خوب (HDL) و تری گلیسیرید توجه بخصوصی داشته باشید. مقادیر LDL  و تری‌گلیسیرید پایین و HDL بالا نرمال می‌باشند. همچنین، نسبت کلسترول تام به HDL و LDL به HDL (که مقادیر کمتر از ۳.۵ و ۳ به ترتیب بهتر هستند) ممکن است نشان دهنده خطر بیماری قلبی باشند. به طور کلی مقادیر توصیه شده و نرمال عبارتند از:

• کلسترول کل (Total Cholesterol): پایین‌تر از ۲۰۰ میلی‌ گرم در دسی‌ لیتر
• کلسترول بد (LDL): پایین‌تر از ۱۰۰ میلی‌ گرم در دسی ‌لیتر
• کلسترول خوب (HDL): برای زنان ۵۰ تا ۵۹ میلی‌گرم در دسی ‌لیتر و برای مردان ۴۰ تا ۵۰ میلی‌گرم در دسی ‌لیتر
• تری‌گلیسرید (Triglyceride): پایین‌تر از ۱۵۰ میلی‌گرم در دسی‌ لیتر

لازم به ذکر است بدانید که این تفاسیر اولیه هستند و نتایج آزمایش باید حتماً توسط پزشک و با در نظر گرفتن سابقه پزشکی، سن، جنسیت و سایر عوامل خطر شما مورد بررسی قرار گیرد تا از برنامه درمانی مناسب پیروی کنید‌.

بهترین زمان و دفعات انجام آزمایش چربی خون

لازم به ذکر است بدانید، شما باید برای انجام آزمایش چربی خون که شامل آزمایشاتی همچون تری گلیسیرید، کلسترول تام خون، کلسترول خوب (HDL) و کلسترول بد خون (LDL) می‌شود، ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید،  چرا که خوردن غذا می‌تواند در بالا رفتن تری گلیسیرید تاثیر داشته و نتیجه آزمایش را تغییر دهد.

از نظر دفعات انجام، باید بگوییم که افراد سالم بالای ۲۰ سال باید یک دور کامل تمامی آزمایشات چربی خون را انجام دهند و در صورت نبود مشکل باید این آزمایش را هر ۵ سال یکبار تکرار کنند، در حالی که مردان بالای ۴۵ سال، زنان بالای ۵۵ سال و افرادی که دارای بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، فشار خون، چاقی و بیماری‌های قلبی هستند و همچنین کسانی که دخانیات مصرف می‌کنند، با توجه به دستور پزشک باید به طور سالیانه یا دو سال یکبار چربی خون خود را بررسی کنند.

روش‌های کاهش چربی خون و بهبود نتایج آزمایش

برای کاهش چربی خون می‌توان از دو روش درمان دارویی و درمان خانگی کمک گرفت که جزییات هر یک به طور جداگانه شرح داده می‌شوند:

۱. روش‌های خانگی

• افزایش مصرف فیبر در روز
• پرهیز از استعمال دخانیات
• کاهش وزن به صورت تدریجی
• کاهش مصرف نوشیدنی‌های الکلی
• محدود کردن مصرف کربوهیدرات و قند
• مصرف چربی‌های اشباع نشده به عنوان جایگزین آن‎ها
• مصرف هفته‌ای دو بار ماهی چرب یا مکمل‌های امگا ۳
• پرهیز از مصرف مواد غذایی که حاوی چربی‌های اشباع و ترانس هستند.
• استفاده از انواع مغز، حبوبات، گوشت سفید، سویا و پروتئین‌های گیاهی به جای مصرف گوشت قرمز

۲. درمان‌های دارویی

پزشک با توجه به سن، وزن، سلامت جسمانی و تاریخچه پزشکی فرد یکی از داروهای زیر را برای درمان ال ‌دی ‌ال بالا استفاده می‌کند:

1. رزین‌های اتصال ‌دهنده صفراوی نظیر کلستیرامین، کلسولام و کلستیپول که کمک می‌کنند کبد از کلسترول اضافی برای ساخت اسید صفراوی استفاده کند.
2. داروهای تزریقی مانند آلیرکوماب و اوولوکوماب که برای درمان LDL بالا در افراد مبتلا به هیپرکلسترولمی ژنتیکی به کار برده می‌شوند و به کبد برای جذب بیشتر کلسترول LDL کمک می‌کنند.
3. مهارکننده‌های جذب کلسترول همچون داروی ازتیمایب که معمولا در ترکیب با استاتین‌ها تجویز می‌شوند و به محدود کردن جذب کلسترول غذایی کمک کرده و نقش مهمی را در کاهش چربی خون ایفا می‌کنند.
4. استاتین‌ها نظیر فلوواستاتین، لوواستاتین، پیتاواستاتین و پراوستاتین که باعث می‌شوند کبد کلسترول را از خون حذف کند. همچنین این داروها برای جذب کلسترول ساخته شده در دیواره‌های شریانی بسیار مفید هستند.

سخن پایانی

در نهایت، همانطور که در این مقاله از سایت سیناکر گفته شد، آزمایش چربی خون جزو یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های غربالگری برای بررسی سلامت قلب و عروق به شمار می‌رود که در این آزمایش پارامترهایی همچون کلسترول کل، LDL، HDL و تری‌گلیسیرید را در خون ارزیابی می‌شود و دقت نتیجه آن کاملا به شخص و رعایت ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتایی پیش از آزمایش وابسته است.