hgb در آزمایش خون + تفسیر آزمایش هموگلوبین

یکی از شاخصه‌های مهمی که در خون توسط پزشکان مورد بررسی قرار می‌گیرد، هموگلوبین است و با بررسی میزان آن می‌توان به اطلاعات مهمی درباره سلامتی بدن از جمله کم خونی، دست پیدا کرد. هموگلوبین در واقع پروتئینی است که به کمک مغز استخوان ساخته می‌شود و گلبول‌های قرمز آن را ذخیره می‌کنند. وظیفه اصلی این پروتئین‌ها کمک کردن به گلبول‌های قرمز جهت انتقال اکسیژن از ریه به تمام عضوهای بدن و بازگرداندن دی‌اکسید کربن به ریه‌ها است. همچنین هموگلوبین موجود در خون، میزان قرمز بودن گلبول‌های قرمز را مشخص می‌کند.

در صورت نرمال نبودن میزان هموگلوبین در آزمایش خون، ممکن است علائمی مانند خستگی، تنگی نفس، سردرد، سرگیجه و… نمایان شوند. در این مقاله از سایت سیناکر قصد داریم شما را به طور کامل با hgb در آزمایش خون (آزمایش hgb)، علائم و علت کاهش و یا افزایش آن آشنا کنیم، پس با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.

آزمایش hgb | آزمایش هموگلوبین چیست؟

آزمایش هموگلوبین خون یا آزمایش (Hgb) شامل بخشی از آزمایش شمارش کامل خون (CBC) می‌شود که در آن میزان هموگلوبین موجود در خون، مورد بررسی و اندازه گیری قرار می‌گیرد. هموگلوبین نوعی پروتئین در گلبول‌های قرمز است که وظیفه اکسیژن رسانی، به تمامی اندام‌ها و بافت‌های بدن و سپس بازگرداندن دی ‌اکسید کربن از آن‌ها به سمت ریه‌ها بر عهده دارد.

زمانی هموگلوبین در نتیجه آزمایش از میزان طبیعی آن کمتر باشد، به ما خبر از کاهش تعداد گلبول‌های قرمز می‌دهد که به این وضعیت کم‌خونی نیز می‌گویند. کم‌خونی می‌تواند دلایل مختلفی مانند کمبود ویتامین، خونریزی و یا بعضی از بیماری‌های مزمن داشته باشد. برای یافتن علت پایین بودن هموگلوبین در خون باید حتماً آزمایش‌های تکمیلی انجام شود؛ چرا که فقدان آن در خون می‌تواند عوارض زیادی مانند احساس خستگی مداوم، نفس تنگی، سردرد، سرگیجه و… را به همراه داشته باشد.

پیشنهاد مطالعه: tsh در آزمایش خون

اهمیت اندازه‌گیری هموگلوبین در آزمایش خون

آزمایش هموگلوبین، یکی از آزمایش‌های بسیار مهم است که پزشکان آن را به منظور تشخیص و ارزیابی سلامت عمومی بدن تجویز می‌کنند. این آزمایش اطلاعاتی را درباره میزان هموگلوبین موجود در خون به ما می‌دهد و جهت تشخیص و درمان بیماری‌های گوناگون بسیار مؤثر است. در ادامه به بررسی اهمیت اندازه گیری هموگلوبین در آزمایش خون، بیشتر می‌پردازیم:

ارزیابی سلامتی عمومی و کلی بدن

درخواست آزمایش هموگلوبین بیشتر به دلیل بررسی سلامت کلی افراد صورت می‌گیرد. این آزمایش بخشی از شمارش کامل خون (CBC) است و به ما در شناسایی و تشخیص بسیاری از بیماری‌ها نظیر کم خونی کمک زیادی می‌کند. پزشکان این آزمایش را به قصد بررسی سلامت خون و میزان سطح هموگلوبین تجویز کرده تا در صورت وجود هرگونه مشکل و اختلال، اقدامات لازم و ضروری را انجام بدهند.

شناسایی و تشخیص انواع بیماری‌ها و شرایط مختلف پزشکی

پزشکان معمولاً آزمایش هموگلوبین را زمانی درخواست می‌کنند که فرد با علائمی مانند ضعف شدید، خستگی مفرط، تنگی نفس یا سرگیجه به آن‌ها مراجعه کند. این علائم، کم خونی ناشی از کاهش گلبول‌های قرمز یا پلی سیتمی ورا را، به دلیل افزایش غیر طبیعی گلبول‌های قرمز نشان می‌دهند. انجام آزمایش هموگلوبین به پزشک کمک می‌کند تا علت بروز این علائم را شناسایی کرده و به راحتی بیماری مرتبط را تشخیص بدهد.

پیگیری و کنترل بیمارانی که به اختلالات خونی مبتلا هستند

آزمایش هموگلوبین برای افرادی که به کم خونی یا پلی سیتمی ورا مبتلا هستند، به عنوان یکی از ابزارهای اصلی و مهم در کنترل روند بیماری و ارزیابی اثربخشی درمان محسوب می‌شود. پزشکان این آزمایش را به این دلیل انجام می‌دهند تا واکنش بدن بیمار به درمان‌های تجویز شده را بررسی کرده و برنامه‌های درمانی را تنظیم کنند. کنترل کردن دائم سطح هموگلوبین، مخصوصاً برای بیمارانی که تحت درمان هستند، به پزشکان این امکان را می‌دهد تا هر گونه تغییرات مثبت و منفی در وضعیت سلامت فرد را به موقع شناسایی کنند و در صورت نیاز، اقدامات لازم را انجام دهند.

شناسایی و بررسی دیگر بیماری‌های جسمی

آزمایش هموگلوبین علاوه بر تشخیص کم خونی، برای شناسایی و تشخیص بیماری‌های دیگر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. اختلالات کلیوی، بیماری‌های کبدی، سوء تغذیه، و حتی برخی از انواع سرطان بیماری‌هایی هستند که ممکن است در این آزمایش، تشخیص داده شوند. همچنین آزمایش هموگلوبین می‌تواند در تشخیص عدم اکسیژن رسانی به بیماران قلبی و ریوی نیز مؤثر باشد.

پیشنهاد مطالعه:‌ wbc در آزمایش خون

علت بالا بودن سطح هموگلوبین در آزمایش خون

علت بالا بودن سطح هموگلوبین در آزمایش خون دلایل مختلفی دارد و باید بسته به شرایط و مختلف بررسی شود. دلایلی که ممکن است سطح هموگلوبین خون را بالا ببرد به شرح زیر است:

• شرایط جسمی و محیطی:
• استعمال دخانیات: کر بوکسی هموگلوبین ناشی از دود دخانیات سبب بالا رفتن افزایش هموگلوبین خون می‌شود.
• زندگی کردن در ارتفاعات: بدن به منظور جبران اکسیژن پایین باید تولید گلبول‌های قرمز خون را به طور طبیعی بالا ببرد.
• ورزش سنگین و شدید
• دلایل پزشکی
• بیماری ریوی و یا نارسایی‌های قلبی
• کمبود اکسیژن به دلیل مشکلات تنفسی یا خونی
• مشکلات کلیوی
• تولید بیش از حد گلبول‌های قرمز توسط مغز استخوان
• مصرف برخی از داروها و هورمون‌ها

مصرف داروها یا هورمون‌هایی مثل EPO تولید گلبول قرمز را بالا می‌برد. رایج‌ترین استفاده مصرف پزشکی آن برای افرادی است که به بیماری‌های کلیوی دچار اند که معمولاً هموگلوبین را خیلی بالا نمی‌برد، اما دوپینگ ورزشی با EPO می‌تواند سطح هموگلوبین را به طرز چشمگیری بالا می‌برد.

پبشنهاد مطالعه: میزان نرمال RBC در آزمایش خون و ادرار

دلایل کاهش هموگلوبین در آزمایش خون و عوامل مرتبط

کاهش هموگلوبین در آزمایش خون دلایل مختلفی دارد که در ادامه آن‌ها را شرح می‌دهیم:

1. فقدان آهن در رژیم غذایی، موجب اختلال در ساخت هموگلوبین شده و در نتیجه تولید گلبول‌های قرمز در مغز استخوان کاهش می‌یابد.
2. کمبود فولات یا ویتامین B۱۲، باعث تولید گلبول‌های قرمز کمتر در بدن شما می‌شود.
3. خونریزی شدید پس از انجام عمل جراحی و یا آسیب‌های جدی
4. خونریزی داخلی که بر اثر زخم معده، سرطان معده یا روده بزرگ، یا آسیب‌های داخلی اتفاق می‌افتد.
5. کم خونی به صورت داسی شکل یک بیماری ژنتیکی است که در آن گلبول‌های قرمز به طور غیر طبیعی به حالت داسی شکل در می‌آیند و هموگلوبین کمتری را حمل می‌کنند.
6. تیروئید کم کار، در این حالت با کاهش متابولیسم و اختلال در جذب مواد مغذی کم‌خونی خفیف به وجود می‌آید.
7. اسپلنومگالی (بزرگی طحال) ناشی از عفونت، بیماری‌های کبدی یا سرطان
8. بیماری‌های مغز استخوان مانند بیماری لوسمی که مانع از تولید گلبول‌های قرمز کافی توسط مغز استخوان می‌شوند.
9. بیماری‌های کلیوی که در آن اریتروپویتین به میزان کافی تولید نمی‌شود. (اریتروپویتین هورمون محرک تولید گلبول‌های قرمز خون در مغز استخوان است.)
10. اهدای خون بیش از حد
11. داشتن خونریزی‌های شدید در ایام قاعدگی
12. مصرف نوشیدنی‌های الکلی اثر منفی بر مغز استخوان می‌گذارد و باعث کاهش تولید گلبول قرمز می‌شود.
13. بیماری‌هایی مانند بیماری‌های خود ایمنی و یا سرطان

عوامل مؤثر بر تغییرات هموگلوبین در آزمایش خون

عوامل متعددی بر سطح هموگلوبین تأثیر می‌گذارند که شامل موارد زیر هستند:

• رژیم غذایی غیر اصولی: در صورتی که در رژیم غذایی شما به میزان کافی آهن، ویتامین B۱۲ و یا فولیک اسید نباشد، سطح هموگلوبین کاهش می‌یابد که با مصرف مکمل‌های آهن می‌تواند سطح هموگلوبین را افزایش داد.
• سابقه بیماری: بیماری‌های کلیوی، کبدی و برخی سرطان‌ها می‌توانند منجر به کاهش تولید هموگلوبین می‌شوند.
• سن و نوع جنسیت: معمولاً سطح هموگلوبین در مردان بیشتر از زنان است. همچنین، با بالاتر رفتن سن ممکن است میزان هموگلوبین کم شود.
• بارداری: در ایام بارداری حجم خون افزایش یافته و میزان سطح هموگلوبین معمولاً کم می‌شود.
• استعمال دخانیات: مصرف دخانیات سطح هموگلوبین در خون را افزایش داده و بدن برای جبران کاهش اکسیژن‌رسانی ناشی از دود سیگار، مجبور به تولید گلبول‌های قرمز بیشتری می‌شود.

علائم ناشی از تغییرات هموگلوبین در بدن

با انجام آزمایش هموگلوبین می‌توان به مقدار دقیق آن در خون پی برد. کم و یا زیاد بودن هموگلوبین در خون برای افراد با علائمی همراه است که به بررسی آنها می‌پردازیم.

بررسی علائم ناشی از کاهش هموگلوبین در بدن

کاهش هموگلوبین در آزمایش خون، اصطلاحاً کم خونی نام دارد و در این حالت به میزان کافی گلبول قرمز در بدن فرد وجود ندارد. عارضه‌های زیر شایع‌ترین علائم کاهش هموگلوبین در بدن است:

1. احساس خستگی
2. رنگ پریدگی صورت
3. احساس نفس تنگی
4. تغییرات ضربان قلب به صورت غیر عادی و یا سریع
5. احساس درد در قسمت قفسه سینه
6. سرد بودن دست و پاها و یا ورم کردن آن‌ها
7. داشتن سردرد و عدم توانایی در انجام فعالیت‌های روزانه

بررسی علائم ناشی از افزایش هموگلوبین در بدن

بالا بودن هموگلوبین در آزمایش خون به معنی پلی ‌سیتمی است و در این حالت تعداد گلبول‌های قرمز خون زیاد می‌شود. پلی‌سیتمی ورا در واقع سرطان خون است که در آن مغز استخوان بیش از حد لازم، گلبول قرمز را تولید می‌کند. نشانه‌های رایج هموگلوبین بالا با علائم زیر همراه است:

• احساس خارش
• احساس سردرد
• داشتن سرگیجه
• وجود خونریزی و یا کبودی
• بیش از حد عرق کردن
• احساس ورم در ناحیه مفصل‌ها
• کم کردن وزن به صورت غیر عادی
• زردی پوست و یا چشم‌ها (یرقان)
• احساس خستگی مفرط
• ظاهر شدن لکه‌های قرمز یا بنفش بر روی پوست

هموگلوبین در زنان، مردان و کودکان

مقدار هموگلوبین طبیعی به عوامل مختلفی مانند سن، نوع جنسیت و شرایط زندگی افراد بستگی دارد. محدوده‌های طبیعی و نرمال هموگلوبین برای افراد مختلف به شرح زیر است:

لازم به ذکر است که مقادیر ذکر شده محدوده مرجع استاندارد هستند. با این وجود، این امکان وجود دارد که هر آزمایشگاه معیارهای متفاوتی داشته باشد و نتایج طبیعی و نرمال طبق روش‌های آزمایشگاهی متفاوت باشد.

هموگلوبین بالا نشانه چیست؟

در آزمایشات حد آستانه هموگلوبین بالا به روش‌های پزشکی مختلف، اندازه گیری می‌شود و ممکن است مقداری متفاوت باشد. به طور کلی در مردان میزان بیش از ۱۷/۵ گرم هموگلوبین در هر دسی‌لیتر خون و برای زنان میزان بیش از ۱۵/۵ گرم هموگلوبین در هر دسی‌لیتر خون به عنوان هموگلوبین بالا تعریف می‌شود و بالا بودن هموگلوبین در کودکان بسته به عوامل مختلفی همچون سن و جنس بستگی دارد. افزایش سطح هموگلوبین می‌تواند نشان‌دهنده حالت‌های مختلف فیزیولوژیکی و بیماری‌های مختلف در بدن باشد و خطراتی مانند به وجود آمدن لخته‌های خونی، سکته قلبی و مغزی و فشار خون بالا را به همراه داشته باشد. احتمال بروز این عوارض در موارد پلی‌سیتمی ورا به صورت جدی وجود دارد و نیازمند درمان و مدیریت دقیق است.

کمبود هموگلوبین خون باعث چه بیماری می‌شود؟

کمبود هموگلوبین خون تأثیر به سزایی بر سلامتی دارد و می‌تواند بر روی کیفیت زندگی شخص اثرگذار باشد. خستگی مفرط، بی حالی شدید، نارسایی‌های قلبی، کاهش عملکرد بدن در مواجه با بیماری‌ها، همگی از عوارض کمبود هموگلوبین خون در بدن هستند. عدم اکسیژن رسانی کافی به اندام‌ها باعث کاهش بازدهی آن‌ها شده و در طولانی مدت تشدید عوارض را به همراه دارد.

علت کمبود هموگلوبین چیست؟

امروزه هموگلوبین پایین یکی از دغدغه‌های اصلی بسیاری از افراد به ویژه بانوان به شمار می‌آید. به طور کلی با بررسی‌های انجام شده در یک سری از بیماری‌ها همانند کم خونی آپلاستیک، بیماری مزمن کلیوی، کم کاری تیروئید، کمبود آهن، روماتیسم مفصلی، کم خونی ناشی از کمبود ویتامین و خونریزی، گلبول‌های قرمز بدن نسبت به حالت عادی کمتر تولید می‌شوند که این حالت منجر به عوارض شدیدی ازجمله خستگی مفرط، نارسایی‌های قلبی و سردردهای مزمن در فرد می‌شود.

هموگلوبین پایین و سرطان

یکی از شایع‌ترین دلایل کم خونی مرتبط با سرطان، کمبود هموگلوبین است که می‌تواند به علت سرطان و یا هنگام مراحل درمان در شخص نمایان شود. گزارش‌ها چنین نشان می‌دهند که با کاهش هموگلوبین، احتمال مبتلا شدن افراد سالم به انواع سرطان افزایش می‌یابد. همچنین هموگلوبین پایین و سرطان می‌توانند به صورت هم‌زمان در فرد وجود داشته باشند.

سرطان باعث به وجود آمدن التهاب در بدن می‌شود و به دنبال آن تولید گلبول‌های قرمز خون کاهش می‌یابد. همچنین شیمی‌درمانی با سرکوب مغز استخوان، هموگلوبین خون را پایین می‌آورد و بعد از درمان بهبود پیدا می‌کند. بیماری‌های کلیوی ناشی از سرطان نیز می‌تواند در افراد کم‌خونی ایجاد کند.

عوارض بالا بودن هموگلوبین خون

هموگلوبین بالا در بدن عوارضی همچون غلظت خون را ایجاد می‌کند. طبق مطالعات انجام شده، هموگلوبین نوعی پروتئین در خون است که در اکسیژن رسانی به بافت‌ها نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند. هنگامی که مقدار هموگلوبین نسبت به حد معمول در بدن افزایش پیدا کند، به این معناست که تعداد گلبول‌های قرمز خون بیشتر از حد طبیعی شده است. همچنین غلظت خون منجر به افزایش ویسکوزیته خون شده و به دنبال آن جریان خون کندتر از حالت عادی می‌شود؛ بنابراین با کاهش جریان خون در بدن، احتمال خطر لخته شدن خون در رگ‌ها افزایش می‌یابد.

هموگلوبین ۱۰ خطرناک است؟

میزان هموگلوبین در خون، بسته به شرایط فردی و مختلف می‌تواند نگران‌کننده باشد و اینکه آیا سطح هموگلوبین ۱۰ برای فردی خطرناک است یا نه بستگی به عوامل مختلفی مانند سن، نوع جنسیت، وضعیت سلامتی فرد و تاریخچه پزشکی او دارد. طبق تحقیقات، محدوده نرمال هموگلوبین برای زنان حدود ۱۲ تا ۱۵.۵ g/dL و برای مردان حدود ۱۳.۵ تا ۱۷.۵ g/dL  تعریف شده است. بر اساس شواهد اگر چه میزان ۱۰ g/dL کمتر از حد نرمال است و از علائم کم خونی به  شمار می‌رود، اما درکل برای افراد با این سطح از میزان هموگلوبین، جای هیچ گونه نگرانی نیست.

آیا هموگلوبین ۷ خطرناک است؟

زمانی که سطح هموگلوبین در افراد به ۷ گرم در دسی‌لیتر برسد، این حالت را به عنوان کم‌خونی شدید و یک وضعیت خطرناک به شمار می‌آوریم و ممکن است برای این افراد نیاز باشد تا با انتقال خون، با استفاده از گلبول‌های قرمز پر شده PRBC، سطح هموگلوبین خون را به حالت طبیعی و نرمال بازگردانیم. در آزمایش خون میزان هموگلوبین موجود در هر گلبول قرمز توسط فاکتور MCH نشان داده می‌شود.

تفسیر کامل آزمایش HGB (هموگلوبین)

برای مردان مقدار هموگلوبین کمتر از ۱۳ گرم در دسی‌لیتر غیر طبیعی تلقی می‌شود و این مقدار در زنانی که باردار نیستند، نباید کمتر از ۱۲ گرم در دسی‌لیتر باشد. با این وجود، این مقادیر با توجه به شرایط فردی و بیماری‌های خاص، متغیر است و همچنین باید توجه داشت که بازه طبیعی هموگلوبین در آزمایشگاه‌های مختلف، مقداری متفاوت در نظر گرفته می‌شود؛ بنابراین لازم است تا به محدوده استانداردی که توسط آزمایشگاه خود اعلام می‌شود، توجه کنید.

جهت تفسیر نتیجه آزمایش هموگلوبین، عواملی مانند سن، جنس و ملیت نیز ملاک قرار گرفته و به طور کلی، میزان هموگلوبین در واقع تعداد گلبول‌های قرمز و هماتوکریت خون را نشان می‌دهد.

سخن پایانی

آزمایش هموگلوبین به علت تشخیص کم خونی و سایر اختلالات مرتبط با خون، نقش مهم و اساسی را در ارزیابی وضعیت سلامتی بدن دارد. در صورتی که به تفسیر نتیجه hgb در آزمایش خون نیاز دارید، پزشک عمومی و یا دکتر داخلی می‌توانند به شما کمک کنند. پزشک پس از بررسی دقیق نتیجه تست، مشاوره‌های لازم را به شما ارائه می‌دهد و در صورت نیاز شما را به سایر متخصصین مانند متخصص خون ارجاع می‌دهد.